Connect with us

Kulturë

Studimi: 1500 gjuhë në botë mund të zhduken

Published

on

Ka rreth 7000 gjuhë të njohura në botë sot, por disa prej tyre së shpejti mund të zhduken përgjithmonë, ka zbuluar një studim australian.

Sipas tij, rreth gjysma e gjuhës është në rrezik dhe 1500 mund të zhduken plotësisht deri në fund të shekullit. “Pa ndërhyrje, humbja e gjuhës mund të trefishohet në 40 vjet, me një gjuhë të humbur në muaj”, shkruajnë autorët.

Ata këshillojnë miratimin e kurrikulave që mbështesin arsimin dygjuhësh dhe inkurajojnë si zotërimin e gjuhëve indigjene ashtu edhe përdorimin e gjuhëve dominuese rajonale. Studimi, i kryer nga Universiteti Kombëtar Australian, u publikua në revistën online Nature Ecology and Evolution. Studiuesit kanë zbuluar gjithashtu disa arsye të papritura që kërcënojnë mbijetesën e gjuhës, tha bashkautori Lindell Bromham. Midis tyre, për shembull, është një rrjet rrugor i zhvilluar mirë.

“Kemi konstatuar se sa më shumë rrugë që lidhin zonat rurale me zonat urbane, fshatrat me qytetet, aq më i lartë është rreziku që gjuhët të rrezikohen. Duket sikur rrugët po i ndihmojnë gjuhët dominuese të mposhtin gjuhët më të vogla, “tha Bromham.

“Kur një gjuhë humbet, ose “fle”, siç themi për gjuhët që nuk fliten më, ne humbasim shumë diversitet kulturor njerëzor,” tha Bromham. “Çdo gjuhë është e shkëlqyer në mënyrën e vet.” Shumë nga gjuhët që supozohet se do të zhduken deri në fund të shekullit janë ende në përdorim, thonë ekspertët.

“Kështu që ka ende një shans për të mbështetur komunitetet për të rigjallëruar gjuhët indigjene dhe për t’i forcuar ato për brezat e ardhshëm,” shpjegoi Bromham. UNESCO ka shpallur dhjetë vjetët e ardhshëm (2022-2032) një dekadë të gjuhëve indigjene për të mbrojtur diversitetin gjuhësor dhe për të forcuar të drejtat e njerëzve nga komunitetet e pakicave gjuhësore./Balkanweb/

Continue Reading

Kulturë

Pritet filmi për Adem Jasharin, Vedat Bajrami flet rreth projektit të jashtëzakonshëm

Published

on

Aktori i njohur kosovar, Vedat Bajrami, talentin e tij e ka zhvendosur përtej kufijve shqiptar, duke u bërë pjesë e kinematografisë turke.

Në një intervistë për Indeksonline, Vedati tregoi se produksioni me të cilin po kryen xhirimet e filmit kanë ëndërr të realizojnë një film për Adem Jasharin.

Ai thotë se produksioni i tha që këtë film e meriton Kosova.

“Produksioni dhe këta njerëz të fuqishëm e kanë ëndërr të realizojnë filmin e Adem Jasharit sepse me kanë thënë shumë herë e duam këtë temë, këtë njeri dhe ju si Kosovë ende nuk keni bërë një film të luftës siç meriton Kosova. Do ishte kënaqësi që këtë staf profesional që e pash në xhirime ta sjellë në Kosovë për një film të madh”, u shpreh aktori.

Kujtojmë që aktori është pjesë e një filmi turk historia e të cilit do të jetë mjaftë prekëse.

“Filmi ‘Elif Ana’, është duke u përgatit nga produksioni “Life is a movie”, që 11 vite si ide dhe katër vite intensive duke u punuar në skenar, në jetën dhe veprimtarinë e Elif Ana. Ajo njihet si humaniste bamirëse me një shpirt të madh dhe ndihmëse e vendit dhe njerëzve në përgjithësi ,ajo ka qenë edhe grua e fuqishme dhe shëruese. Me një fjalë njihet për shpirtin e saj ashtu siç ishte Nënë Tereza për ne shqiptaret dhe për mbarë botën.

Ky film trajton jetën dhe kohën para 90 viteve për sakrificën që e pat Elif Ana dhe njerëzit. Në mënyrë perfekte lidhet ngjarja e asaj kohe me fuqinë e alevitve (bektashive), bamirësinë e tyre. Gjithashtu prek temë politike e shoqërore që besoj se do jetë një film ndryshe nga gjithë kulturat që jemi mësuar t’i shohim. Me një fjalë, ky film do prek gjithë njerëzit me temën e saj të veçantë”, tha ai.

Gjatë kësaj interviste ai u shpreh se pjesëmarrja në këtë film ishte përvojë e mirë dhe me përmasa gjigante, ku e tejkalon konceptin ‘Hollywood’ nga profesionalizmi. Gjithashtu tha se bashkëpunimi me aktorët e huaj ishte një super çast.

“Unë i njoh producentet që një kohë të gjatë, e kam mik të mirë aktorin dhe producentin Kazim Çarman thjesht një shok i imi shumë i fuqishëm dhe shumë korrekt. Unë isha në dijeni për filmin dhe më ftoj gjatë pandemisë për këtë film. Ai më njoftoj me detaje, u përgatita dhe i erdhi koha të shkoj në Stamboll ne konferencë shtypi ku ishin prezent 32 TV turke ,pas jehonës së madhe mediatike unë shkova nga Stambolli për në Kahramanmarash një vend një orë e gjysmë nga Stambolli.

Atje pash lokacione të xhirimit së bashku me regjisorin e madh turk, Kazim Oz, dhe regjisorin Semir Aslan Yurek erdhi edhe dita ime e xhirimit unë isha atje për një javë qëndrova në Elbistan në një vend 30 min afër Sirisë, dmth, afër Alepo. Ishte përvojë e mirë dhe e madhe ishte me përmasa gjigante mund te them që e tejkalon konceptin ‘Hollywood’ nga profesionalizmi nga respekti dhe ndjenja e te qenurit aktor ishte një super çast me aktorët më të mirë të Turqisë që i posedon kinematografia turke duke filluar nga Alie Izet Tagan, Nexhmetin Cobanoglu, Turgay Tanulku, Sermyan, Ali Surmeli etj, dmth, aktor të kalibrit të madh të Turqisë”.

Në këtë film, roli i Vedatit është një person memec dhe bashkë me gruan nuk mund të kishin fëmijë.

“Roli im ishte Mehmeti me gruan e tij Zekiye. Karakteri im në film ishte pa zë, dmth, nuk i kishte falur zoti zë dhe bashkë me gruan nuk kishin fëmijë. Në film vetëm unë dhe gruaja ime Zekiye jemi çift modern dhe më të dalluar nga i gjithë vendi. Ishte një super rol për mua ku pata skenë me Elif Ana direkt sepse shkojmë për të kërkuar ndihmë që të kemi fëmijë.

Premiera e filmit pritet të realizohet me 30 apo 31 tetor 2022 në Stamboll, pastaj në Izmir e Adana si dhe jashtë Turqisë në vendet evropiane. Gjithashtu, më kanë premtuar qe premiera do vijë në Prishtinë e filmit Elif Ana dhe jam shumë i nderuar që isha pjesë e këtij super filmi”, përfundoi ai./Indeksonline/

Continue Reading

Kulturë

Shqiptarët Gegë u përmendën para 6 mijë vitesh, edhe në Betejën e Kadeshit!

Published

on

Nëse emrat e fiseve para – ilire citohen për herë të parë në Betejën e Kadeshit në Azinë e Vogël, kur Ramses III në shtyllën që glorifikon “fitoren” e tij në tempullin monumental të Abou Simbel, de Karnak, në Louxor dhe Abydos, përmend mes të tjerëve edhe pjesëmarrjen e fiseve të Shardaneve Ashenëve (spartanëve), emërtimi */Gig/, nga ku vjen edhe emri */Geg/, haset shumë më herët në poemën “Gilgamesh” (Gil ka mesh=Gila ka pyetje për Zotin) në Sumerian rreth 4200 vite para Lindjes së Krishtit.

Në një nga vargjet thuhet “En dim² gig’ki (un ndihem geg). Por, sipas vrojtimeve të kujdesshme të Pashko Vasës, emri Giga (geg) gjendet tek Iliada e Homerit, saktësisht në rreshtat ku thotë: “Përtej maleve të Akrokerauneve (Ἀκροκεραύνια) banojnë Gjigantët”. Pra, vendi ku banonin Gegët nuk ishte vetëm zona e sotme e Gegërisë, por fillonin që nga Jugu i Shqipërisë (Vargmalet e Jugut) aktuale dhe përfshinte gjithë Epirin e poshtëm dhe të sipërm.

Pashko Vasa për herë të parë theksoi faktin që fjala /Geg/ korrespondon me fjalën */gigas/ (Γίγας), që ruhet në toskërisht në mbiemrin “Gjika” që në greqishten e vjetër do të thotë */gigant/, -njerëz me gjoks të gjerë dhe trup të madh, të cilët na i përshkruan Homeri.

Nëse i drejtohemi semantikës shkencore të krijimit të emrit të banorëve në bazë të vendit ku jetojnë ose të aktivitetit jetësor që kryejnë, fjalët */Gik/ dhe */Geg/ janë pothuajse e njëjta gjë, por me konotacione shtesë, pasi */Gjik/ vjen nga fjala */gji/ e shqipes, sepse njerëzit primitivë të bregdetit merreshin me gjueti peshku dhe jetonin në gjire ku kishte shpella të thata dhe të përshtatshme për banim, ndërkohë që njeriu primitiv i malit jetonte në gjire liqenesh ose bërryle lumenjsh dhe merrej me gjueti kafshësh të egra prandaj quhej */Gi-eg/= Geg (I madh dhe i egër). Kemi të bëjmë me një shembull tipik sesi gjuha primitive, krijonte fjalët, ta zëmë Gi (gjiri i femrës) Gī (ngop-ushqej) dhe Gî (gjiri i detit-gjiri i liqenit, gjiri i malit (shpella)…

Në mitologjinë Greke dhe Romake, Gígas (Gegët) që quheshin edhe Gigantes (grek: Γίγαντες, Gígantes, singulier: Γίγας, Gígas), ishte një racë e fortë dhe e egër, paksa më e madhe se racat e tjera. Njiheshin gjithashtu si Gigantomachie, për shkak se ishin në gjendje tu kundërviheshin zotave Olimpikë [2] Selon Hésiode, gjigantët ishin pasardhës të perëndeshës de Gaïa (Toka) =ose Gala n§ latinisht, lindur gjatë përleshjeve nga gjaku i T’Uranit (qiellit), i cili u Kastrua nga i biri i tij Geg: Kronos nga ku vjen edhe emri i qytetit të Krujës. [3]

BURIMET:

2^ Hansen, p. 177-179; Gantz, p. 445-454. Quant à leur taille : Hansen p. 177 : « Hésiode les décrit comme étant « grands », se référant peut-être à leur stature, mais les géants ne sont pas toujours représentés comme étant énormes. Bien que le mot géants dérive en fin de compte du grec Gigantes , les traits les plus persistants des Gigantes sont la force et agression hubristique.”

3^ Hésiode , Théogonie 185 . Hyginus , Fabulae Préface donne Tartare comme le père des Géants. Un parallèle à la naissance des géants est la naissance d’ Aphrodite de la mer fertilisée de la même manière.

4^ Gantz, p. 446, 447.

5^ Gantz, p. 453 ; Hanfmann 1992, The Oxford Classical Dictionary sv “Giants”; Frazer 1898b, note à Pausanias 8.29.3 “Que les géants ont des serpents au lieu de pieds” pp. 315-316 .

6^ Dur, p. 86 ; Gantz, p. 16 ; Joyeux, l’Odyssée d’Homère 7.59 ; Douglas Harper mentionne qu’uneorigine pré-grecque a également été proposée (« géant ». Dictionnaire d’étymologie en ligne).

7^ Hésiode , Théogonie 132-153

8^ Hésiode , Théogonie 154-175 ; Gantz, p. dix.

9^ Hésiode , Théogonie 176 sqq.

10^ Apollodore , 1.6.1 ; Hansen, p. 178.

11^ Gantz, p. 446. Ogden, p. 82 n. 74 dit que les «Géants de l’ Odyssée se tiennent un peu en dehors du reste de la tradition, dans la mesure où ils sont ethnologisés en une race sauvage, arrogante et condamnée, autrefois présidée par un roi Eurymédon ». Hanfmann 1937, p. 175, voit dans les descriptions « conflictuelles » d’Homère et d’Hésiode, « deux traditions locales différentes ».

12^ Homère , Odyssée 7.56-63 . Alcée et Acusilas font des Phaiakiens, comme les Géants, les descendants de la castration d’Uranus, Gantz, p. 16.

13^ Homère , Odyssée 7.199-207 .

14^ Homère , Odyssée 10.119-120 .

15^ Pausanias , 8.29.1-4 . Smith, William, “Gigantes” et Hanfmann 1992, The Oxford Classical Dictionary sv “Giants”, à la suite de Pausanias, affirment tous deux que, pour Homère, les Giants étaient une “race sauvage d’hommes”. Pour le mythographe Diodorus Siculus , les Géants étaient aussi une race d’hommes, voir 4.21.5 , Gantz, p. 449.

Homère , Odyssée 7.56-63 . Alcée et Acusilas font des Phaiakiens, comme les Géants, les descendants de la castration d’Uranus, Gantz, p. 16.

Continue Reading

Kulturë

Ambasadori i Francës: Nuk ka afat për bisedime me Maqedoninë e Veriut

Published

on

Nuk ka një afat specifik për zgjerimin e Bashkimit Evropian dhe negociatat për anëtarësim me Maqedoninë e Veriut, por, Franca do të ketë qasje konstruktive, në zgjidhjen e kontestit bilateral me Bullgarinë. Kështu u shpreh ambasadori francez në Maqedoninë e Veriut, Siril Bomgartner, gjatë fjalimit të tij në seancën e Këshillit për Euro-integrime derisa shpalosi prioritet e Francës gjatë kryesimit me Bashkimin Evropian.

Siril Bomgartne, ambasador francez në vend

“Sa i përket zgjerimit dhe anëtarësimit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, për këtë temë nuk ka ndonjë afat konkret, sepse ky afat varet nga konferenca ndërqeveritare që do të shënojë fillimin e negociatave dhe në këtë moment është e pamundur të caktohet një datë e saktë, por vendi vazhdimisht do të bashkohet me presidencën franceze dhe tre institucionet e tjera të interesuara, në mënyrë që gjërat në mënyrë konstruktive të mund të përparojnë në një drejtim më të mirë”.

Gjatë presidencës franceze të Këshillit të BE-së, ambasadori francez njoftoi se do të mbahet konferencë për Ballkanin Perëndimor, pikat e së cilës ende nuk janë të përcaktuara. Sipas tij, kjo konferencë është e planifikuar për në muajin qershor dhe është një konfirmim i vëmendjes së presidentit francez që i kushton rajonit.

Siril Bomgartne, ambasador francez në vend

“Pikat e kësaj konference nuk janë të vendosura ende, sepse ideja është të bashkëpunojmë dhe të përgatitemi në partneritet me vendet e interesuara, por vetë fakti që presidenti francez vendosi të organizojë një ngjarje të tillë është një konfirmim i vëmendjes që ai ia kushton rajonit. Në këtë konferencë duhet të specifikohen qëllimet, respektivisht do të flitet vetëm për zgjerimin, sepse do të jetë një samit në të cilin do të marrin pjesë të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimorë”

Gjithashtu edhe ambasadori i BE-së David Gere është pajtuar me pikëpamjen se reformat e BE-së janë të rëndësishme për rajonin.

David Gere, ambasadori i BE-së

“Reformat që po planifikohen do të jenë të mira edhe për Bashkimin Evropian, dhe rrjedhimisht për shtetet e ardhshme anëtare dhe për këtë shtet. Është e rëndësishme në të njëjtën kohë të shihet përparim në çështjen dypalëshe me Bullgarinë dhe të shihet se Maqedonia e Veriut vazhdon të ecë përpara me reformat në rrugën e saj evropiane”

Euro-ambasadori pret nga partitë në pushtet dhe opozita të bashkohen rreth prioriteteve evropiane në mënyrë që të përfitojnë të gjithë.

Continue Reading

Aktuale