Connect with us

Kolumna

Arti i sotëm krijohet me plehra

Published

on

Arti i sotëm krijohet me plehra

Ilir Muharremi, kritik i artit
Arti kultivon idenë e bukurisë që pushton çdo shekull. Ideja krijohet në ribërje të llogarisë së vet artistit, pra artisti e ribën botën për llogari të veten.

“Fantazia e artistit është realitet më i bukur se realiteti i rëndomtë”, shkruan Ashi.

Pra, artisti heq pluhurin e shtëpive të plurosura. Bukuria daton që në Greqinë e vjetër sidomos te skulpturat të cilat ishin ambicioze dhe ngulmuan në fiksimin e tri dimensioneve të figurës së njeriut, mirëpo prapë se prapë figura e njeriut ishte e pakapshme dhe mund të thuhet nga kjo rrëmujë e gjesteve, skulptura greke përjetësoi unitetin e stilit të saj.

Edhe sot në këtë kohë të artit skulptura nuk imiton fytyrën e njeriut, por e stilizon.

“Dashnori i frustruar nga dashuria, më në fund do të mund të sillet përreth korave greke për të vënë dorën mbi atë që në trupin dhe në fytyrën e femrës i mbijeton këtij degradimi”, shkruan Albert Camus.

Bukuria e Greqisë në sferën e artit ende rruan shprehje domëthënëse të afshit të trupit dhe vërtitjen e pafund të qëndrimeve. Marx-i i pyetur dhe i zhytur në këtë bukuri greke përgjigjet: “Kjo bukuri shpreh fëmijërinë naive të një bote dhe se në mes të luftërave të të rriturve, ne kemi nostalgji për këtë fëmijëri”.

Atëherë, pyetja që duhet drejtuar Marx-it është se pse kryevprat e renesancës italiane, arti kinez, arti barok, impresionizmi, ekspresionizmi, fovizimi, kubizimi, surrealizmi, hiperrealizmi, ende edhe sot mund të jenë të bukura për ne? S’ka shumë rëndësi! Vlerën dhe rëndësinë më shumë ja ngritin artet e sotme, arte që krijohen nga plehrat, hekurat, këpucët, të cilat prapë i kthehen teknikave tradicionale pra si: karbon, laps, penë, perspektivë, hije.

Arti i sotëm a ka arsyje për të ekzistuar dhe kundër kujt proteston? Në vitet e shekullit XX, kur situata historike i krijonte artistit iluzionin se mund ta kthente artin në një instrument lufte dhe transformimi të shoqërisë, avangarda kishte arsye për të ekzistuar. Veprat e artit shërbenin si mjet kapërcimi dhe thyerje e rregullave ekzistuese të artit dhe shoqërisë njëkohësisht. Sot, mediat dhe galeritë përtypin menjëherë diçka të re duke i kthyer në vepra arti si: kafshë të ngordhura, ose kafshë të gjallë të futura nëpër hapësira të Galerive, thjesht i malltretojnë këto shpirtra që i bëjne rob të sundimit të artit të shekullit XXI.

Pra konceptualizmi i cili redukton veprën në një ide, e ngritë idenë e artit në kocnept dhe vepër, tashmë është i skaduar. Ata ngritin pyejte përmes veprave dhe nxitin debat në publikë. Përveç që ata ekspozojnë karrige kafshë të ngordhura ose të gjalla cili është ai emocioni estetik si qëllim kryesor i veprës artistike? Artin e shohin si diçka të jashtme e jo të brendshme.

Publiku është lodhur nga plehrat, kafshët, mbetjet, nëpër Galeri, tashmë nuk çan më kokën sepse po i beson një muskuli të ri të artit, pra kthimit të veprave të artit nga artistët të cilët pikturojnë forma me përmsa të fëmijëve. Arti i pafajshëm i fëmijëve. Ky lloj arti tashmë po veçohet.

Edhe Transavanguardia e Akile Bonito-Oliva është tejkaluar. Arti i cili kërkon kthimin tek cilësitë tradicionale të veprës së artit: universaliteti, nevoja, autenticiteti, cilësi që i gjejmë të gjitha tek Transavanguardia.
Pse arti i artistëve që pikturojnë si fëmijët ka më shumë vlerë se çdo lloj arti nëpër histori të artit?

Çdo shkarravinë, vijë, formë, ngjyrë, jo e sakt mbas vlersimit kritik të një njeriu të pjekur, ka më shumë vlerë se sa një mollë, ose një vazo apo ndonjë portret i pikturuar nga një i rritur. Arsyeja është se dora vepron mbas udhëzimit të brendshëm të ndjenjave, shqisave, ritmit të zemrës dhe mendjes.

Pra nuk është aq e rëndësishme tema sa janë lëvizjet e vijave dhe kombinimi i ngjyrave të fëmijëve. Aty gjejmë pafajsinë, sinqeritetin, anën e bardh shpirtërore, tamam pjekurinë e një artisti i cili kthehet përmes mendimit të kthimit në fëmijërinë e tij naive të kompletuar nga fantazia dhe forma.

Krijohet ajo çiltërsia, ngrohtësia, monologu, dialogu me personazhet fiktive, por edhe reale që lindin nga imagjinata e femijëve. Ngrohtësia e shpirtit me tela me gjemba, ose janë si trandafilë pa thera.

“Çdo fëmijë është artist. Çështja që ai të mbetet i tillë edhe kur të rritet”, shkruan Pablo Pikaso.

Arti i fëmijërisë është arti më i vlefshëm i të gjitha kohërave.

Continue Reading

Kolumna

Pandemia do të zhduket një ditë duke lënë “inkubatorë” trazirash sociale

Published

on

By

Pandemia do të zhduket një ditë duke lënë “inkubatorë” trazrash sociale

Shkruan Agron Shaqiri

Pandemitë godasin dhe shkaktojnë kriza përafërsisht një herë në një shekull. Por pandemia e shkaktuar nga COVID 19 tronditi jo vetëm sistemet shëndetësore të vendeve, por kërkon edhe një reagim që do të ndikojë edhe më tej në ekonominë, politikën dhe në sigurinë globale.

Përpjekjet për ta frenuar atë, mund të kenë frenuar vdekjet masive në një periudhë afatshkurtër, por ato kanë thelluar pa dashje dobësitë, të cilat kanë hedhur bazat për dhunë, konflikte dhe trazira politike afatgjata. Ato duhet të shërbejnë si një shenjë rreziku për udhëheqësit botërorë kur të rihapen vendet.

Historia është plot me shembuj të pandemive si inkubatorë të trazirave shoqërore, nga Vdekja e Zezë deri tek Gripi Spanjoll, apo shpërthimi i madh epidemik i kolerës në Paris, i përjetësuar në romanin “‘Të mjerët” të Victor Hugo.

Thelbi i saj gjatë gjithë kësaj kohe është një pabarazi e përhapur. Covid-19 ka thelluar ndarjet e hapura ekonomike, dhe e ka bërë jetën më të vështirë për grupet tashmë të rrezikuara shoqërore në përgjithësi. Po ashtu ka nxjerrë në pah dobësitë në sigurinë ushqimore, dhe ka rritur në mënyrë dramatike numrin e njerëzve të prekur nga uria kronike.

Njerëzit në shtete të brishta, që vuajnë tashmë nga besimi i zvogëluar ndaj qeverive të tyre, janë ndjerë më të braktisur, teksa po përballen me krizën e shërbimeve publike, rritje të çmimeve të ushqimeve dhe vështirësi të mëdha ekonomike, si papunësia dhe ulja e pagave.

Ndërprerja e zinxhirëve të furnizimit gjatë pandemisë, ka sjellë rritjen e çmimeve të ushqimeve, ndërsa për shkak të recesionit global, po shfaqen tendenca të shkurtimeve të buxheteve për ndihma humanitare, duke i sjellë shumë vende të varfra në pragun e urisë masive.

Goditjet e shkaktuara nga pandemia e kanë prishur kohezionin social, duke shkatërruar më tej marrëdhëniet midis komuniteteve, dhe duke e thelluar polarizimin, ku presionet sociale dhe politike e kanë thelluar edhe më tej krizën shëndetësore, edhe ashtu të përkeqësuar prej kësaj të fundit.

Kjo duhet të shërbejë si një zile alarmi për vendet, se ato nuk mund të përgatiten, apo të reagojnë si duhet ndaj krizave të ardhshme shëndetësore mbi një vakum. Përkundrazi, ato duhet ta parashikojnë një krizë ekonomike, politike dhe sociale.

Dhe kjo gjë është e vërtetë për çdo goditje të rëndë, e cila bart me vete potencialin për një prishje të rendit publik. Bllokimet dhe shfaqjet e unitetit kombëtar të nxitura nga kriza, e kanë maskuar disi efektin e plotë të pandemisë, që do të bëhet më i dukshëm me rihapjen e plotë të ekonomive.

Ndikimet jo-shëndetësore të Covid-19 do të tejkalojnë dëmet nga sëmundja. Është kjo arsyeja pse ndihma për parandalimin e konflikteve duhet të jetë pjesë e përpjekjeve të rimëkëmbjes nga Covid-19, në mos pjesa më thelbësore për to.

Continue Reading

Kolumna

A mund ta ndalim ngrohjen e Tokës?

Published

on

By

Nga Andrew May

“Livescience”

Këtë vit, Toka ka hyrë në një epokë të zymtë. Sipas “Met Office”në Britaninë e Madhe, përqendrimi i dioksidit të karbonit (CO2) në atmosferë arriti në nivelin 150 për qind të sasisë që kishte në epokën para-industriale.

Për të parandaluar efektet më të këqija të ndryshimit të klimës, bota duhet të çojë në zero emetimet neto të dioksidit të karbonit deri në vitin 2050. Por edhe nëse do ta arrinim këtë synim, kjo gjë nuk do të frenonte menjëherë ngritjen e temperaturës globale, pasi do të duhet të kalojë disa kohë për të parë efektet e zvogëlimit të CO2.

Ndikimet negative të ngrohjes globale do të vazhdojnë për dekada. Por a ka ndonjë gjë tjetër që mund të bëjmë për të ulur më shpejt temperaturën globale?Një grup studiuesish në Universitetin e Harvardit, mendon se mund të jetë e mundur të arrihet një ulje e përkohshme e temperaturave globale duke rregulluar përbërjen e atmosferës së sipërme të Tokës. Studiuesit shpresonin që të testonin një pjesë të kësaj teknologjie – dhe qëndrueshmërinë e teorisë së tyre –që këtë verë, në atë që ata e quajnë Eksperimenti i Kontrollit të Turbullimit të Stratosferës (SCoPEx). Edhe pse testimi është pezulluar, ekipi shpreson ende që eksperimenti të vazhdojë në një të ardhme jo shumë të largët.

Burimi përfundimtar i nxehtësisë së Tokës është Dielli, që emeton drejt planetit tonë një fluks të vazhdueshëm rrezatimi me rreze infra të kuqe. Rreth 30 për qind e tyre reflektohet sërish në hapësirë ​​nga atmosfera, ndërsa pjesa tjetër e ngroh planetin gjatë ditës, dhe rrezatohet sërish në hapësirë gjatë ​​natës.

Në ekuilibrin delikat që ekzistonte në kohërat para-industriale, nxehtësia që hynte në Tokë kompensohej saktësisht nga sasia e humbur e saj në hapësirë, duke siguruar qëndrimin konstant të temperaturës mesatare globale.

Sot problemi është se emetimet e CO2 e prishin këtë ekuilibër, duke thithur një pjesë të nxehtësisë që duhet të rrezatohet përsëri në hapësirë, përmes bllokimit të saj brenda atmosferës. Sa më shumë dioksid karboni të ketë në atmosferë, aq më shumë rritet temperatura e planetit.

Në planin afatgjatë, njerëzit duhet të zvogëlojnë sasinë e dioksidit të karbonit në atmosferë, për të parandaluar efektet më të këqija të ndryshimit të klimës. Por proceset e tjera mund të prodhojnë rënie afatshkurtra të temperaturës globale.

Për shembull, shpërthimet vullkanike shpërndajnë retë e grimcave të pluhurit lart në stratosferë, një shtresë e sipërme e atmosferës, duke formuar një mburojë mbrojtëse që e parandalon një pjesë të nxehtësisë së Diellit të arrijë në sipërfaqen e Tokës.

Për shembull, shpërthimi i malit vullkanik Pinatubo në Filipine në vitin 1991, bëri që temperatura mesatare në Hemisferën Veriore të binte me rreth 0.5 gradë Celsius gjatë 15 muajve në vijim. Ekipi SCoPEx dëshiron të ndjekë të njëjtin shembull duke injektuar grimca në atmosferën e sipërme në mënyrë që të ulë temperaturën globale.

Ideja themelore – e quajtur injeksioni aerosolik stratosferik, ose SAI – është e thjeshtë.

Një avion i lartësive të mëdha ose një balonë me helium do të shpërndajë tufa grimcash mikroskopike të quajtura aerosole në stratosferë në lartësinë 20 kilometra ose më shumë, pra shumë më lart sesa fluturojnë zakonisht avionët.

Aerosolet do të qëndrojnë pezull në ajër. Ato janë shumë të vegjël për t’u parë si retë nga toka, por mjaftueshëm të errëta për të reflektuar sërish në hapësirë një pjesë të energjisë së diellit përsëri në hapësirë. Në simulimet teorike, SAI duket të jetë një koncept i zbatueshëm.

Raporti i Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimin e Klimës (IPÇ) i vitit 2018, zbuloi se një flotë avionësh të lartësive të mëdha mund të depozitojë aerosole të mjaftueshme për të kompensuar nivelet aktuale të ngrohjes globale.

Por aerosolet duhet të plotësohen çdo disa vjet, dhe kjo metodë trajton vetëm një nga simptomat e ndryshimit të klimës, në vend që të adresojë shkakun e saj rrënjësor, efektin serë. Në rastin më të mirë, ajo është një masë parandaluese e përkohshme, që kundërshton rritjen e temperaturave ndërsa vendet ulin në të njëjtën kohë emetimet e tyre të dioksidit të karbonit.

Deri më tani, kërkimi mbi SAI ka qenë teorik, i plotësuar nga një sasi e kufizuar e të dhënave në botën reale nga shpërthimet vullkanike. SCoPEx dëshiron të bëjë matje në botën reale në kushte të kontrolluara me kujdes, duke mundësuar një kalibrim më të mirë të modeleve kompjuterike.

“Nëse duam t’u sigurojmë vendimmarrësve informacione të dobishëm se kjo skemë mund të funksionojë, ne duhet të vërtetojmë modelet tona”-thotë drejtuesit i projektit, Frenk Keutsh, nga Departamenti i Kimisë dhe Biologjisë Kimike në Universitetin e Harvardit.

Vullkanet nxjerrin kryesisht përbërje të bazuara tek squfuri. Ato jo vetëm që e ftohin atmosferën, por gjithashtu e dëmtojnë shtresën mbrojtëse të ozonit të Tokës, e cila na mbron nga rrezatimi i dëmshëm i rrezeve ultravjollcë, UV.

Prandaj ekipi i SCoPEx është duke u përqendruar tek një aerosol më pak i dëmshëm, karbonati i kalciumit, ose siç njihet në përditshmëri pluhuri i shkumësit, për të cilin studiuesit shpresojnë se do të prodhojë efektin e dëshiruar të ftohjes globale pa e dëmtuar shtresën e ozonit. /Perktheu: bota.al

Continue Reading

Kolumna

Ishte njeri i mirë, vodhi – por bëri dhe për popullin!

Published

on

By

Ishte njeri i mirë, vodhi – por bëri dhe për popullin!

Duhet qartësuar se ky shkrim nuk ka për qëllim që të flasë vetëm për një grupacion të caktuar politik. Jo! Këtu përfshihet çdo politikan që ardhjen në pushtet e shikon si biletë fituese të lotarisë. Është evidente që për të gjitha arsyet e shëndosha, edhe në strikto sensu, ky fenomen duhet ndryshuar! Duke ju kthyer prapë “kujtimit të mirë”, duket se është koha që vendet e drejtimit të shtetit duhet t’i takojnë atyre politikanëve, të cilët duan të mbeten Kujtime të Mira!

Nga Dr. Arben TARAVARI

Ky titull i gjatë sa një mendim që bie ndesh me titujt e shkurtër e konciz që preferohen zakonisht për shkrime, mban një të vërtetë të madhe dhe po kaq të madh ka dhe absurditetin e saj. Fjalia “ishte njeri i mirë, vodhi por bëri dhe për popullin” është si të thuash “fatura e suksesit” për një politikan në Maqedoni sepse zakonisht për politikanët dëgjon etiketime si: hajdut, njeri i lidhur me krimin, agjent, kopil (dhe pas kësaj vijnë epitete që kodeksi i etikës nuk lejon të përdoren).

Madje tashmë ka kohë që është formuar gati një bindje e verbër se kush është politikan në pushtet, patjetër që i ka duart e pista. Sigurisht që përgjithësimi është një gabim që i ka kushtuar shtrenjtë shoqërive njerëzore, dhe sigurisht që jo të gjithë ata që janë në pushtet janë hajdut e kriminelë, por…padyshim që shumica dërrmuese kanë zhvilluar një karrierë në pushtet me qëllimin e vetëm që të pasurohen vet.

Të gjithë jemi dëshmitarë për burra e pak gra që kanë hyrë në pushtet me 500 denarë në xhep dhe brenda një kohe të shkurtër kanë arritur të kenë prona me vlera marramendëse, Grabitjet e qarta të tokave, tenderimi i vet tendereva, mitmarrjet, gjobvëniet, abuzimi me buxhetet e shtetet, janë bërë të gjitha në sy të popullit, ndërkohë që ky i fundit është gjendur në qarkun e madh, sepse nuk ka pas ku të ankohet. Network-u i pushtetarëve hajdutë është aq i fortë sa ka arritur të zaptojë çdo hallkë të zinxhirit shtetëror. I gjendur para kushteve të tilla, populli ka reaguar vetëm me anë të votës, e cila sado e grabitur, ka vërtetuar dobësimin deri në eliminim të klaneve mafiozë. Këtyre grupeve që nuk mund të jetojnë dot më pushtet, ju ka ardhur fundi i epokës së mbretërimit, por është një aspekt tjetër për të cilin do të diskutojmë sot.

LAJME TË NGJASHME
Personazhi ndjek Autorin

Kor 17, 2021
Kjo pandemi është ende larg fundit të saj

Kor 17, 2021
Qytetet që duam!

Kor 16, 2021
Një fjalë e urtë në kohë të çmendura thotë: Shumë shpejt do të jesh një kujtim, jeto për të qenë një kujtim i mirë!

Mençuria e kësaj proverbe është e thjeshtë dhe e qartë. Është e pashpjegueshme se politikanë të tërë, të cilët kanë rrokur fronet e pushtetit, nuk e kanë menduar fare këtë pjesë… Sado para e katandi të kesh, duhet të jetë ekstremisht e rëndë, të përflitesh si kriminel dhe hajdut! Sado kostum të firmosur të veshësh e sado të flasësh nga foltore institucionale, duhet të jetë tejet e vështirë të dish që të gjithë të përflasin si horr, burracak e tradhtar. Sado të të shijojë shtëpia e pushimeve duhet të jetë shumë e vështirë të të zërë gjumi brenda një dhome ku çdo tullë është vendosur me paret e grabitura të popullit. Duhet të jetë ngulfatës fakti që lajkatarët e oborrit të lavdërojnë e respektojnë si mbret, por ta dish që nëse nuk i qeras me tendera disa milionësh, nuk do të hidhnin as sytë!

Lista e një jete kaq mjerane si është ajo e një hajduti në kufijtë e krimit është kaq e gjatë dhe e trishtuar, sa përnjëmend mund t’i dedikohet edhe një libër…por le të bëhemi psikologë cinikë e le të themi se këtyre pushtetarëve hajdutë as nuk ju shkon mendja tek mendime të tilla. Në vend të ndërgjegjes ata kanë një magnet që thith para me forcën e fizikës! Në rregull. Le ta shohim edhe në këtë prizëm. Le të mendojmë që këta hajdutë që kërkojnë vota ditën nën flamujt e demokracisë, vjedhin e vrasin natën nën flamurin e tiranisë, janë individë që i takojnë spitalit e pastaj burgut, dhe si mjek jam katërçipërisht dakord me këtë gjë. Por…sërish si mjek, shkenca na ka treguar se edhe shtaza është gati të vrasë për të vegjlit e saj, dhe këto politikanë sado të dehumanizuar në shumë aspekte, mbeten prindër. Atyre ju dhimbsen fëmijët e tyre, sado ndoshta në forma krejt të çuditshme, ju dhimbsen pa asnjë dyshim. Pyetje retorike është: po si durojnë kur fëmijët e tyre përfliten nga të gjithë si djali/vajza e hajdutit? Si nuk i zë halli kur fëmijët e tyre qartazi konsiderohen si trashëgimtar të krimit e urrehen në masë nga të gjithë?! Me gabimin fatal të iluzionit të përjetësisë, ata mendojnë se do të jenë gjithnjë gjallë e të gatshëm për të blerë miqësinë, respektin dhe dashurinë…

Të ndërgjegjshëm që nuk mund të japin asnjë fije dashuri se nuk kanë, këta pushtetarë hajdutë, vendosin nën satër kokën e fëmijëve të tyre, të cilët rrojnë shumë më keq se shumica e fëmijëve të varfër. Ata kanë rrethohen nga para dhe urrejtje sociale. Ata e dinë dhe e vuajnë. Ata nuk kanë faj sepse ata janë viktima të baballarëve të tyre, të cilët në një vend të çmendur si ky, në vend që të kurohen spitaleve, drejtojnë fatin e shtetit që kanë kohë që e kanë hedhur në plehra. Si thotë populli “jeshil nga mendja” ashtu janë edhe këta perandorë të mjerë që pa zemër e me shumë urrejtje, janë kthyer në lolo e fëmijët e tyre i kanë dëmtuar edhe disi më shumë.

Duhet qartësuar se ky shkrim nuk ka për qëllim që të flasë vetëm për një grupacion të caktuar politik. Jo! Këtu përfshihet çdo politikan që ardhjen në pushtet e shikon si biletë fituese të lotarisë. Është evidente që për të gjitha arsyet e shëndosha, edhe në strikto sensu, ky fenomen duhet ndryshuar! Duke ju kthyer prapë “kujtimit të mirë”, duket se është koha që vendet e drejtimit të shtetit duhet t’i takojnë atyre politikanëve, të cilët duan të mbeten Kujtime të Mira! Duhet të marrë fund epoka e frikshme ku komplimenti më i madh për një pushtetar të pensionuar është: ishte burrë i mirë, vodhi po bëri dhe për popullin… Le të vijnë në pushtet njerëz të cilët e duan veten e tyre aq sa dinë të duan edhe të tjerët. Të cilët nuk e shikojnë postin si trampolinë drejt pushtetit, por si një mundësi për t’u kthyer në një kujtim të mirë. Që më në fund klasa pushtetare të fitojë respektin që deri tani është i zëvendësuar nga urrejtja dhe frika. Le të fillojë festa e pushtetit që punon për qytetarin e që ky i fundit do ta shkruajë medoemos në faqet e bardha të historisë, e nipat e stërnipat do të jenë krenarë për paraardhësit e tyre që lanë nder e lavdi, e nuk do të ulin kokat me turp si këta tani!

Burimi

Continue Reading

Aktuale