Connect with us

Kolumna

Samiti Biden-Putin, befasues apo i shumëpritur?

Published

on

Instituti Ndërkombëtar për Lindjen e Mesme dhe Studimet e Ballkanit (IFIMES)[1] në Lubjanë, Slloveni, rregullisht analizon zhvillimet në Lindjen e Mesme, Ballkanin dhe në botë. Ambasadori Arben Cici është një diplomat, studiues, profesor dhe aktualisht këshilltar diplomatik i Presidentit të Shqipërisë. Në tekstin e tij me titull “Samiti Biden-Putin, befasues apo i shumëpritur” a i shkruan për situatën aktuale në marrëdhëniet SHBA-Rusi para takimit të parë të Biden-it me Putin që prej marrjes së detyrës.

● Ambasadori Arben Cici

 
Samiti Biden-Putin, befasues apo i shumëpritur

Shtëpia e Bardhë ka përgatiur me shumë kujdes udhëtimin e parë ndërkombëtar të Presidentit Joe Biden, që kur ai i zgjodh President i 47-të i ShBA-së. Vizita e parë e tij është në Evropë, ku klima mikpritëse duket se, përshumë arsye,është më pozitive, por edhe më sfiduese, pavarësisht pritshmërisë në rritje, se ajo ndaj paraardhësit të tij, ish Presidentit Donald Trump. Gjithsesi kjo agjendë do të jetë jo vetëm e ngjeshur, por edhe e nxehtë, si një përplasje gjeopolitike Samitesh në Evropë. Ajo filloi me Takimin e G-7, vazhdon më 11-13 qershor në Mbretërinë e Bashkuar, mandej me Samitin e NATO-s në Belgjikë, më 14 qershor, dhe përmbyllet me Takimin e nivelit të lartë me Presidentin rus Vladimir Putin. 

Rusia nuk merr pjesë as në takimet e G-7 dhe as në NATO. Ajo u pezullua nga ajo që ishte atëherë G-8 në 2014 pas aneksimit të Krimesë dhe në mënyrë të ngjashme, NATO pezulloi të gjithë bashkëpunimin me Rusinë në përgjigje të “veprimeve të saj agresive” në Ukrainë.

Takimi i parë i nivelit të lartë midis Presidentit amerikan dhe Presidentit rus, i cili do të zhvillohetmë 16 qershor në Gjenevë, u konfirmua njëkohësisht si nga Shtëpia e Bardhë ashtu edhe nga Kremlini. Ata lëshuan deklarata të shkurtra pa demonstruar një pritshmëri të lartëtë kësaj ngjarje, deri diku e papritur, nisur nga marrëdhëniet e tensionuara midis këtyre dy fuqive bërthamore. 

“…Udhëheqësit do të diskutojnë gamën e plotë të çështjeve të ngutshme, ndërsa ne kërkojmë të rikthejmë parashikueshmërinë dhe stabilitetin në marrëdhëniet SHBA-Rusi”, u nënvizua në njoftimin e Shtëpisë së Bardhë mbi organizimin e këtij samiti.

Vetëm pak javë pas zgjedhjes President, Biden kishte pohuar në fjalën e tij para nëpunësve të Departamentit të Shtetit se ai do të kishte një qasje rrënjësisht të ndryshme ndaj Rusisë sesa paraardhësi i tij, Trump. 

“Ne synojmë të diskutojmë gjendjen dhe perspektivat e zhvillimit të mëtejshëm të marrëdhënieve Ruso-Amerikane, problemet e stabilitetit strategjik, si dhe çështje aktuale në agjendën ndërkombëtare, duke përfshirë ndërveprimin në luftën kundër pandemisë së koronavirusit dhe zgjidhjen e konflikteve rajonale”, deklaroi njëkohësish Kremlini zyrtar. 

Konteksti i vizitës:

Do të jetë takimi i parë i Biden me Putin që nga marrja e detyrës por jo i pari mes tyre, duke përfshirë edhe një takim të vitit 2011, i cili mbahet mend për shkëmbim batutash aspak miqësore mes tyre.

Ky samit vjen gati tre vjet pas takimit të Putinit me Trump (dhe të vetmit mes tyre) dhe zyrtarët e sotëm amerikanë pohojnë se takimi i Presidentit rus me Biden do të duhet të jetë ndryshe nga ai i korrikut 2018, gjatë të cilit Trump doli në krah të Putinit dhe hodhi hapur poshtë zbulimin e ShBA-së për ndërhyrjen ruse në zgjedhjet 2016. 

Rusia, si “kërcënimi më i madh” për sigurinë e ShBA-së dhe aleancat e saj dhe raportet komode të ish Presidentin Trump me Putin, ishin një nga armët forta të kalit të betejës së Biden për në Shtëpinë e Bardhë për të zhvlerësuar figurën e kandidatit të tij kundështar, jo më larg se nëntorin e kaluar. 

Muajin e kaluar, administrata amerikane njoftoi se po dëbonte 10 diplomatë rusë dhe po sanksiononte dhjetëra kompani dhe individë rusë në përgjigje të akuzave të cështjes Solar Winds dhe ndërhyrjeve ruse në zgjedhjet presidenciale në ShBA. 

Edhe intervistat e muajve të fundit të të dy udhëheqësve, të shoqëruara me akuza për njeri-tjetrin, i ashpërsuan marrëdhëniet mes këtyre dy fuqive, të trazuara si asnjëherë tjetër, si pasojë e të cilave për herë të parë mbas 20 vitesh, Rusia thirri në Moskë ambasadorin rus në Uashington.

Megjithatë, çështjet madhore globale të ditëve të sotme dhe mosmarrëveshjet thellësisht të mprehta që shtrohen për zgjidhje sot mes ShBA-së dhe Rusisëdhe jo vetëm, i detyruan këta dy udhëheqës të hedhin mbrapa të kaluarën, edhe shumë të afërt, të raporteve jo shumë miqësore dhe të shigjetimeve të hidhura mediatike mes tyre, deri disa javë më parë.

“…Ne nuk takohemi me njerëz vetëm kur biem dakord. Në fakt është e rëndësishme të takohemi me udhëheqësit kur kemi një sërë mosmarrëveshjesh, siç po bëjmë me udhëheqësit rusë, ” nënvizoi sekretare e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Jen Psaki, duke ju përgjigjur kështu edhe kritikëve të organizimit të këtij samiti të rëndësishëm. 

Çështjet e mundshme për diskutim: 
 
Rendi i ditës ende nuk është bërë publik por, sipas njoftimeve herëpashershme të Shtëpisë së Bardhe dhe Kremlinit,një sërë çështjesh të mprehta, në dinamikë dhe ndryshim të përditshëm, do të shtrohen për diskutim gjatë këtij samiti të madh. 

Me rendin e ditës janë ngarkuar këshilltari për sigurinë kombëtare në Shtëpinë e Bardhë, Jake Sullivan dhe homologu i tij rus, Nikolai Patrushev, një rend dite, shtyllat dhe fryma e të cilit janë hedhur në takimin e 19 majit të Sekretarit të Shtetit të ShBA-së Antony Blinken me Ministrin e Jashtëm rus Sergey Lavrov. U shpreh publikisht gatishmëria për të hedhur ne tryeze të gjitha çështjet e mundshme për diskutim, pavarësisht në se arrihet marrëveshje apo jo.

“Unë ia bëra të qartë Presidentit Putin, në një mënyrë shumë të ndryshme nga paraardhësi im, se ditët kur Shteteve të Bashkuarastepeshin përballë veprimeve agresive të Rusisë – ndërhyrja në zgjedhjet tona, sulmet kibernetike, helmimi i qytetarëve të saj – kanë mbaruar,” pohoi Biden, i cili më 13 prill zhvilloi bisedën e parë telefonike me Putinin, bisedë që sipas komenteve dhe fjalëve të korridoreve diplomatike ishte “një shkëmbim i parë i tensionuar”.

Gjithsesi, nga njoftimi i Shtëpisë së Bardhë nënkuptohen se temat që do të mund të diskutohen janë të mprehta, të nxehta, zgjidhja e të cilave kërkon mund, vëmendje, vendosmëri, përgjegjësi, mençuri e shpirt kompromisi, për të mirën dhe interesat e të dy vendeve dhe të botës mbarë.

Ndaj, kur Presidenti Joe Biden do të takohet me homologun rus Vladimir Putin më 16 qershor, ai do të jetë një nga samitet më të ndjekur të vitit. 

“… Ata diskutuan një numër çështjesh rajonale dhe globale, duke përfshirë qëllimin e Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë për të ndjekur një dialog strategjik të qendrueshëm mbi kontrollin e armëve dhe çështje të reja të sigurisë, të bazuara në zgjerimin e “Traktatit të Ri START”. Presidenti Biden gjithashtu e bëri të qartë se Shtetet e Bashkuara do të veprojnë në mënyrë të vendosur në mbrojtje të interesave të tyre kombëtarë në përgjigje të veprimeve të tilla të Rusisë, si ndërhyrjet kibernetike dhe ndërhyrjet në zgjedhje. Presidenti Biden theksoi angazhimin e palëkundur të Shteteve të Bashkuara ndaj sovranitetit dhe integritetin territorial të Ukrainës. Presidenti shprehu shqetësimet tona në lidhje me ndërtimin e papritur ushtarak rus në Krimenë e pushtuar dhe në kufijtë e Ukrainës dhe i bëri thirrje Rusisë të ulë tensionet. Presidenti Biden riafirmoi qëllimin e tij për të ndërtuar një marrëdhënie të qëndrueshme dhe të parashikueshme me Rusinë në përputhje me interesat e SHBA dhe propozoi një samiti në një vend të tretë në muajt e ardhshëm për të diskutuar gamën e plotë të çështjeve me të cilat përballen Shtetet e Bashkuara dhe Rusia”, thuhet në njoftimin zyrtar të Shtëpisë së Bardhe të datës 13 prill. 

Në vitin 2014, Rusia aneksoi në mënyrë të njëanshme Krimenë, një gadishull të rëndësishëm në Detin e Zi ku ndodhet qendra e një baze të marinës ruse, duke pësuar një dënim ndërkombëtar dhe sanksione. Pavarësisht kësaj Rusia qendroi në pozitën e saj duke paralajmëruar Shtetet e Bashkuara kundër dërgimit të anijeve luftarake në Detin e Zi dhe duke u kërkuar forcave amerikane që të qëndrojnë larg “për të mirën e tyre”.

Agjencitë e inteligjencës amerikane kanë arritur në përfundimin se Rusia ndërhyri në zgjedhjet presidenciale të vitit 2016 dhe se ajo qëndronte pas sulmeve kibernetike (vitin e kaluar) ndaj kompanive amerikane dhe sistemeve të softuerit. 

Shtëpia e Bardhë zyrtarisht ka bërë me dije se vitin e kaluar, spiunët rusë sabotuan një pjesë të vogël të kodit kompjuterik të fshehur në një pjesë të njohur të softuerit të quajtur “SolarWinds”, i cili u përhap në 18,000 rrjete kompjuterike qeveritare dhe private. Hakerat hynë në skedarët dixhitalë të departamenteve të ShBA-së, të Drejtësisë, të Shtetit, të Thesarit, të Energjisë dhe Tregtisë dhe u mundën të kërkonin në komunikimet e nivelit të lartë, duke rrezikuar dosjet e gjykatës dhe informacionin bërthamor. 

Administrata e Biden njoftoi sanksionet në mars kundër disa zyrtarëve të lartë rusë të nivelit të mesëm, së bashku me më shumë se një duzinë biznesesh dhe entesh të tjera, për shkak edhe të sulmit gati fatal të liderit të opozitës ruse, Alexey Navalny, me agjentin-nervor Novichok dhe burgimin e tij në gusht të vitit 2020. Sipas qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar, shërbimi sekret rus përdori të njëjtin agjent-nervor për helmimin në vitin 2018 të ish-spiunit sovjetik Sergei Skripal dhe vajzës së tij në qytetin britanik Salisbury. 

Janë ngritur publikisht dyshime se agjentë rusë paguajnë Talibanët për të sulmuar trupat amerikane në Afganistan, të cilat janë në fazën e rikthimit të tyre në atdhe dhe Presidenti Biden ka një ndjeshmëri të lartë për sigurinë e jetën e trupave amerikanë. 

Rusia nga ana e saj ka mohuar në vazhdimësi të gjitha këto akuza prandaj duket se nuk do të jetë një samit i lehtë. Numri i çështjeve të shumta për të cilat këto dy fuqi kanë kohë që debatojnë e përplasen me njëra tjetrën janë pjesë e shqetësimit jo vetëm dypalësh por edhe global. 

Rezultati i bashkëpunimit të suksesshëm të këtyre dy shteteve, marrja e masave reciprokisht të koordinuara në betejën kundër pandemisë Covid -19 dhe pasojave shkatërruese ekonomike, shëndetësore e sociale, si dhe debati përmbajtësor mbi çështjet e ndryshimit të klimës, mirëpriten nga gjithë bashkësia ndërkombëtare. 

Pavarësisht kompleksitetit të cështjeve dhe qëndrimeve jashtëzakonisht kundërshtuese, fusha të tilla bashkëpunimi si beteja kundër Covid-19, ndryshimi i klimës, përcaktimi i “rregullave të lojës” për spiunazh edhe kibernetik dhe minimizimi i ndikimit destabilizues të tërheqjes së ShBA-së nga Afganistani, ofrojnë shpresë dhe mundësi për marrëveshje dhe bashkëpunim. 

Ka shumë gjasa që gjatë këtij samiti të diskutohet edhe cështja e debatueshme e ndërtimit të tubacionit të gazit natyror të Nord Stream 2, e cila shkaktoi konflikt, deri në propozime sanksionesh ndaj Gjermanisë, një nga aleatet amerikane më të rëndësishmeevropiane. Zyrtarë të lartë amerikanë këmbëngulin se tubacioni kërcënon sigurinë evropiane të energjisë, rrit ndikimin e Rusisë dhe paraqet rreziqe për Ukrainën dhe Poloninë duke krijuar anashkalimin e të dy vendeve. 

Nga ana tjetër, në reagimin e saj, Kancelarja gjermane Angela Merkel mirëpriti lajmin e samitit duke komentuar: “Diplomacia ka një shans vetëm nëse flisni me njëri-tjetrin.”
 
Përse Gjeneva? 

Nuk është aspak rastësi zgjedhja e këtij vendi tëveçantë për këtë samit të rëndësishëm. 

Presidenti Joe Biden propozoi që samiti me Presidentin rus Vladimir Putin të zhvillohet në një vend të tretë, në mënyrë që të palët dy mos kenë kushtëzime dhe të mund të diskutojnë një “gamë të plotë çështjesh”. 

Gjeneva, ky qytet i pasur, shumë i qetë, në brigjet e Liqenit të Gjenevës,ofron pamje mahnitëse të majës “Mont-Blanc, majës më të lartë në Evropën Perëndimore, përben më së miri një sfond intrigues për samitin. 

Gjeneva është qendër e rëndësishme e institucioneve dhe organizatave ndërkombëtare shumëpalëshe dhe zemra e asnjanësisë së Zvicrës.

Ky qytet u bë udhëkryqi kryesor i diplomacisë dhe intrigave në vitet e pasluftës përgjatë Luftës së Ftohtë dhe kryqëzimi ku diplomacia e bllokut Lindor të mbizotëruar nga Sovjetikët takohej lirshëm me Perëndimin kapitalist të stilit Amerikan. 

Gjeneva bëri sidomos histori kur më 19-20 nëntor të vitit 1985, Presidenti amerikan Ronald Reagan u takua për herë të parë me Presidentin sovjetik Mikhail Gorbachev, një samit i konsideruar shumë i rëndësishëm për thyerjen e akullit midis Lindjes dhe Perëndimit dhe nxitjen e marrëdhënieve më miqësore midis dy udhëheqësve përgjatë mandatit të tyre presidencial. 

Së fundmi kjo gjetje e administratës Biden kërkon të ringjallë reputacionin e qytetit si një qendër për diplomacinë ndërkombëtare, duke u distancuar nga administrata Trump, e cila kryesisht shmangu institucionet e saj globaliste si Organizata Botërore e Tregtisë dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë, organizata në të cilat administrata Biden është ri-angazhuar me seriozitet.

Rëndësia e Samitit: 

Duke pasur parasysh tensionet e fundit, qëndrimet shumë të larguara të palëve dhe klimën e përgjithshme dypalëshe dyshuese, ka pak besim se samiti mund të arrijë rezultate mahnitëse. 
 
Por përpjekja për rivendosjen e dialogut dhe komunikimit me qëllim arritjen e “parashikueshmërisë dhe stabilitetit” në marrëdhëniet me Rusinëështë një objektiv ambicioz dhe i guximshëm i administratës Biden. 

Edhe nëse nuk do të arrihet një përparim i dukshëm nëdakordësimin mbi çështjet e nxehta që do të mund të diskutohet, të dy palët do ta kenë të ligjshëm pretendimin se kanë bërë përpjekje me mirëbesim për të përmirësuar marrëdhëniet mes tyre e për pasojë krijimin e një klime ndryshe në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Ky takim do të japë një mesazh të rëndësishëm në situatën e përgjithshme konfliktuale, do të kontribuojë në uljen e tensioneve nëpërmjet vendosjes së linjave të hapura të komunikimit mes Washingtonit dhe Moskës për çështje të rëndësishme të sigurisë botërore me interes për Rusinë dhe ShBA-në, veçanërisht në debatin mbi kontrollin e armëve bërthamore. 

Megjithatë, të gjitha bien dakord për një fakt: Befasues apo i shumëpritur, ky samit do të jetë ngjarja diplomatike më e ndjekur në nivel global. 

# https://president.al/en/arben-cici-keshilltar-diplomatik/

Rreth Autorit:
Ambasadori Arben Cici ka një karrierë të gjatë diplomatike; ai është studiues dhe analist në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare, veçanërisht në çështjet e rajonit, autor i librave dhe shumë artikujve të botuar në Shqipëri dhe jashtë saj. Ai po jep mësim në Universitetin e Tiranës dhe në Universitetin Mesdhetar lëndën e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe diplomacisë. Ai është aktualisht këshilltar diplomatik i Presidentit të Republikës së Shqipërisë.

Ljubljana/Tiranë, 12 qershor 2021

Continue Reading

Kolumna

Pandemia do të zhduket një ditë duke lënë “inkubatorë” trazirash sociale

Published

on

By

Pandemia do të zhduket një ditë duke lënë “inkubatorë” trazrash sociale

Shkruan Agron Shaqiri

Pandemitë godasin dhe shkaktojnë kriza përafërsisht një herë në një shekull. Por pandemia e shkaktuar nga COVID 19 tronditi jo vetëm sistemet shëndetësore të vendeve, por kërkon edhe një reagim që do të ndikojë edhe më tej në ekonominë, politikën dhe në sigurinë globale.

Përpjekjet për ta frenuar atë, mund të kenë frenuar vdekjet masive në një periudhë afatshkurtër, por ato kanë thelluar pa dashje dobësitë, të cilat kanë hedhur bazat për dhunë, konflikte dhe trazira politike afatgjata. Ato duhet të shërbejnë si një shenjë rreziku për udhëheqësit botërorë kur të rihapen vendet.

Historia është plot me shembuj të pandemive si inkubatorë të trazirave shoqërore, nga Vdekja e Zezë deri tek Gripi Spanjoll, apo shpërthimi i madh epidemik i kolerës në Paris, i përjetësuar në romanin “‘Të mjerët” të Victor Hugo.

Thelbi i saj gjatë gjithë kësaj kohe është një pabarazi e përhapur. Covid-19 ka thelluar ndarjet e hapura ekonomike, dhe e ka bërë jetën më të vështirë për grupet tashmë të rrezikuara shoqërore në përgjithësi. Po ashtu ka nxjerrë në pah dobësitë në sigurinë ushqimore, dhe ka rritur në mënyrë dramatike numrin e njerëzve të prekur nga uria kronike.

Njerëzit në shtete të brishta, që vuajnë tashmë nga besimi i zvogëluar ndaj qeverive të tyre, janë ndjerë më të braktisur, teksa po përballen me krizën e shërbimeve publike, rritje të çmimeve të ushqimeve dhe vështirësi të mëdha ekonomike, si papunësia dhe ulja e pagave.

Ndërprerja e zinxhirëve të furnizimit gjatë pandemisë, ka sjellë rritjen e çmimeve të ushqimeve, ndërsa për shkak të recesionit global, po shfaqen tendenca të shkurtimeve të buxheteve për ndihma humanitare, duke i sjellë shumë vende të varfra në pragun e urisë masive.

Goditjet e shkaktuara nga pandemia e kanë prishur kohezionin social, duke shkatërruar më tej marrëdhëniet midis komuniteteve, dhe duke e thelluar polarizimin, ku presionet sociale dhe politike e kanë thelluar edhe më tej krizën shëndetësore, edhe ashtu të përkeqësuar prej kësaj të fundit.

Kjo duhet të shërbejë si një zile alarmi për vendet, se ato nuk mund të përgatiten, apo të reagojnë si duhet ndaj krizave të ardhshme shëndetësore mbi një vakum. Përkundrazi, ato duhet ta parashikojnë një krizë ekonomike, politike dhe sociale.

Dhe kjo gjë është e vërtetë për çdo goditje të rëndë, e cila bart me vete potencialin për një prishje të rendit publik. Bllokimet dhe shfaqjet e unitetit kombëtar të nxitura nga kriza, e kanë maskuar disi efektin e plotë të pandemisë, që do të bëhet më i dukshëm me rihapjen e plotë të ekonomive.

Ndikimet jo-shëndetësore të Covid-19 do të tejkalojnë dëmet nga sëmundja. Është kjo arsyeja pse ndihma për parandalimin e konflikteve duhet të jetë pjesë e përpjekjeve të rimëkëmbjes nga Covid-19, në mos pjesa më thelbësore për to.

Continue Reading

Kolumna

A mund ta ndalim ngrohjen e Tokës?

Published

on

By

Nga Andrew May

“Livescience”

Këtë vit, Toka ka hyrë në një epokë të zymtë. Sipas “Met Office”në Britaninë e Madhe, përqendrimi i dioksidit të karbonit (CO2) në atmosferë arriti në nivelin 150 për qind të sasisë që kishte në epokën para-industriale.

Për të parandaluar efektet më të këqija të ndryshimit të klimës, bota duhet të çojë në zero emetimet neto të dioksidit të karbonit deri në vitin 2050. Por edhe nëse do ta arrinim këtë synim, kjo gjë nuk do të frenonte menjëherë ngritjen e temperaturës globale, pasi do të duhet të kalojë disa kohë për të parë efektet e zvogëlimit të CO2.

Ndikimet negative të ngrohjes globale do të vazhdojnë për dekada. Por a ka ndonjë gjë tjetër që mund të bëjmë për të ulur më shpejt temperaturën globale?Një grup studiuesish në Universitetin e Harvardit, mendon se mund të jetë e mundur të arrihet një ulje e përkohshme e temperaturave globale duke rregulluar përbërjen e atmosferës së sipërme të Tokës. Studiuesit shpresonin që të testonin një pjesë të kësaj teknologjie – dhe qëndrueshmërinë e teorisë së tyre –që këtë verë, në atë që ata e quajnë Eksperimenti i Kontrollit të Turbullimit të Stratosferës (SCoPEx). Edhe pse testimi është pezulluar, ekipi shpreson ende që eksperimenti të vazhdojë në një të ardhme jo shumë të largët.

Burimi përfundimtar i nxehtësisë së Tokës është Dielli, që emeton drejt planetit tonë një fluks të vazhdueshëm rrezatimi me rreze infra të kuqe. Rreth 30 për qind e tyre reflektohet sërish në hapësirë ​​nga atmosfera, ndërsa pjesa tjetër e ngroh planetin gjatë ditës, dhe rrezatohet sërish në hapësirë gjatë ​​natës.

Në ekuilibrin delikat që ekzistonte në kohërat para-industriale, nxehtësia që hynte në Tokë kompensohej saktësisht nga sasia e humbur e saj në hapësirë, duke siguruar qëndrimin konstant të temperaturës mesatare globale.

Sot problemi është se emetimet e CO2 e prishin këtë ekuilibër, duke thithur një pjesë të nxehtësisë që duhet të rrezatohet përsëri në hapësirë, përmes bllokimit të saj brenda atmosferës. Sa më shumë dioksid karboni të ketë në atmosferë, aq më shumë rritet temperatura e planetit.

Në planin afatgjatë, njerëzit duhet të zvogëlojnë sasinë e dioksidit të karbonit në atmosferë, për të parandaluar efektet më të këqija të ndryshimit të klimës. Por proceset e tjera mund të prodhojnë rënie afatshkurtra të temperaturës globale.

Për shembull, shpërthimet vullkanike shpërndajnë retë e grimcave të pluhurit lart në stratosferë, një shtresë e sipërme e atmosferës, duke formuar një mburojë mbrojtëse që e parandalon një pjesë të nxehtësisë së Diellit të arrijë në sipërfaqen e Tokës.

Për shembull, shpërthimi i malit vullkanik Pinatubo në Filipine në vitin 1991, bëri që temperatura mesatare në Hemisferën Veriore të binte me rreth 0.5 gradë Celsius gjatë 15 muajve në vijim. Ekipi SCoPEx dëshiron të ndjekë të njëjtin shembull duke injektuar grimca në atmosferën e sipërme në mënyrë që të ulë temperaturën globale.

Ideja themelore – e quajtur injeksioni aerosolik stratosferik, ose SAI – është e thjeshtë.

Një avion i lartësive të mëdha ose një balonë me helium do të shpërndajë tufa grimcash mikroskopike të quajtura aerosole në stratosferë në lartësinë 20 kilometra ose më shumë, pra shumë më lart sesa fluturojnë zakonisht avionët.

Aerosolet do të qëndrojnë pezull në ajër. Ato janë shumë të vegjël për t’u parë si retë nga toka, por mjaftueshëm të errëta për të reflektuar sërish në hapësirë një pjesë të energjisë së diellit përsëri në hapësirë. Në simulimet teorike, SAI duket të jetë një koncept i zbatueshëm.

Raporti i Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimin e Klimës (IPÇ) i vitit 2018, zbuloi se një flotë avionësh të lartësive të mëdha mund të depozitojë aerosole të mjaftueshme për të kompensuar nivelet aktuale të ngrohjes globale.

Por aerosolet duhet të plotësohen çdo disa vjet, dhe kjo metodë trajton vetëm një nga simptomat e ndryshimit të klimës, në vend që të adresojë shkakun e saj rrënjësor, efektin serë. Në rastin më të mirë, ajo është një masë parandaluese e përkohshme, që kundërshton rritjen e temperaturave ndërsa vendet ulin në të njëjtën kohë emetimet e tyre të dioksidit të karbonit.

Deri më tani, kërkimi mbi SAI ka qenë teorik, i plotësuar nga një sasi e kufizuar e të dhënave në botën reale nga shpërthimet vullkanike. SCoPEx dëshiron të bëjë matje në botën reale në kushte të kontrolluara me kujdes, duke mundësuar një kalibrim më të mirë të modeleve kompjuterike.

“Nëse duam t’u sigurojmë vendimmarrësve informacione të dobishëm se kjo skemë mund të funksionojë, ne duhet të vërtetojmë modelet tona”-thotë drejtuesit i projektit, Frenk Keutsh, nga Departamenti i Kimisë dhe Biologjisë Kimike në Universitetin e Harvardit.

Vullkanet nxjerrin kryesisht përbërje të bazuara tek squfuri. Ato jo vetëm që e ftohin atmosferën, por gjithashtu e dëmtojnë shtresën mbrojtëse të ozonit të Tokës, e cila na mbron nga rrezatimi i dëmshëm i rrezeve ultravjollcë, UV.

Prandaj ekipi i SCoPEx është duke u përqendruar tek një aerosol më pak i dëmshëm, karbonati i kalciumit, ose siç njihet në përditshmëri pluhuri i shkumësit, për të cilin studiuesit shpresojnë se do të prodhojë efektin e dëshiruar të ftohjes globale pa e dëmtuar shtresën e ozonit. /Perktheu: bota.al

Continue Reading

Kolumna

Ishte njeri i mirë, vodhi – por bëri dhe për popullin!

Published

on

By

Ishte njeri i mirë, vodhi – por bëri dhe për popullin!

Duhet qartësuar se ky shkrim nuk ka për qëllim që të flasë vetëm për një grupacion të caktuar politik. Jo! Këtu përfshihet çdo politikan që ardhjen në pushtet e shikon si biletë fituese të lotarisë. Është evidente që për të gjitha arsyet e shëndosha, edhe në strikto sensu, ky fenomen duhet ndryshuar! Duke ju kthyer prapë “kujtimit të mirë”, duket se është koha që vendet e drejtimit të shtetit duhet t’i takojnë atyre politikanëve, të cilët duan të mbeten Kujtime të Mira!

Nga Dr. Arben TARAVARI

Ky titull i gjatë sa një mendim që bie ndesh me titujt e shkurtër e konciz që preferohen zakonisht për shkrime, mban një të vërtetë të madhe dhe po kaq të madh ka dhe absurditetin e saj. Fjalia “ishte njeri i mirë, vodhi por bëri dhe për popullin” është si të thuash “fatura e suksesit” për një politikan në Maqedoni sepse zakonisht për politikanët dëgjon etiketime si: hajdut, njeri i lidhur me krimin, agjent, kopil (dhe pas kësaj vijnë epitete që kodeksi i etikës nuk lejon të përdoren).

Madje tashmë ka kohë që është formuar gati një bindje e verbër se kush është politikan në pushtet, patjetër që i ka duart e pista. Sigurisht që përgjithësimi është një gabim që i ka kushtuar shtrenjtë shoqërive njerëzore, dhe sigurisht që jo të gjithë ata që janë në pushtet janë hajdut e kriminelë, por…padyshim që shumica dërrmuese kanë zhvilluar një karrierë në pushtet me qëllimin e vetëm që të pasurohen vet.

Të gjithë jemi dëshmitarë për burra e pak gra që kanë hyrë në pushtet me 500 denarë në xhep dhe brenda një kohe të shkurtër kanë arritur të kenë prona me vlera marramendëse, Grabitjet e qarta të tokave, tenderimi i vet tendereva, mitmarrjet, gjobvëniet, abuzimi me buxhetet e shtetet, janë bërë të gjitha në sy të popullit, ndërkohë që ky i fundit është gjendur në qarkun e madh, sepse nuk ka pas ku të ankohet. Network-u i pushtetarëve hajdutë është aq i fortë sa ka arritur të zaptojë çdo hallkë të zinxhirit shtetëror. I gjendur para kushteve të tilla, populli ka reaguar vetëm me anë të votës, e cila sado e grabitur, ka vërtetuar dobësimin deri në eliminim të klaneve mafiozë. Këtyre grupeve që nuk mund të jetojnë dot më pushtet, ju ka ardhur fundi i epokës së mbretërimit, por është një aspekt tjetër për të cilin do të diskutojmë sot.

LAJME TË NGJASHME
Personazhi ndjek Autorin

Kor 17, 2021
Kjo pandemi është ende larg fundit të saj

Kor 17, 2021
Qytetet që duam!

Kor 16, 2021
Një fjalë e urtë në kohë të çmendura thotë: Shumë shpejt do të jesh një kujtim, jeto për të qenë një kujtim i mirë!

Mençuria e kësaj proverbe është e thjeshtë dhe e qartë. Është e pashpjegueshme se politikanë të tërë, të cilët kanë rrokur fronet e pushtetit, nuk e kanë menduar fare këtë pjesë… Sado para e katandi të kesh, duhet të jetë ekstremisht e rëndë, të përflitesh si kriminel dhe hajdut! Sado kostum të firmosur të veshësh e sado të flasësh nga foltore institucionale, duhet të jetë tejet e vështirë të dish që të gjithë të përflasin si horr, burracak e tradhtar. Sado të të shijojë shtëpia e pushimeve duhet të jetë shumë e vështirë të të zërë gjumi brenda një dhome ku çdo tullë është vendosur me paret e grabitura të popullit. Duhet të jetë ngulfatës fakti që lajkatarët e oborrit të lavdërojnë e respektojnë si mbret, por ta dish që nëse nuk i qeras me tendera disa milionësh, nuk do të hidhnin as sytë!

Lista e një jete kaq mjerane si është ajo e një hajduti në kufijtë e krimit është kaq e gjatë dhe e trishtuar, sa përnjëmend mund t’i dedikohet edhe një libër…por le të bëhemi psikologë cinikë e le të themi se këtyre pushtetarëve hajdutë as nuk ju shkon mendja tek mendime të tilla. Në vend të ndërgjegjes ata kanë një magnet që thith para me forcën e fizikës! Në rregull. Le ta shohim edhe në këtë prizëm. Le të mendojmë që këta hajdutë që kërkojnë vota ditën nën flamujt e demokracisë, vjedhin e vrasin natën nën flamurin e tiranisë, janë individë që i takojnë spitalit e pastaj burgut, dhe si mjek jam katërçipërisht dakord me këtë gjë. Por…sërish si mjek, shkenca na ka treguar se edhe shtaza është gati të vrasë për të vegjlit e saj, dhe këto politikanë sado të dehumanizuar në shumë aspekte, mbeten prindër. Atyre ju dhimbsen fëmijët e tyre, sado ndoshta në forma krejt të çuditshme, ju dhimbsen pa asnjë dyshim. Pyetje retorike është: po si durojnë kur fëmijët e tyre përfliten nga të gjithë si djali/vajza e hajdutit? Si nuk i zë halli kur fëmijët e tyre qartazi konsiderohen si trashëgimtar të krimit e urrehen në masë nga të gjithë?! Me gabimin fatal të iluzionit të përjetësisë, ata mendojnë se do të jenë gjithnjë gjallë e të gatshëm për të blerë miqësinë, respektin dhe dashurinë…

Të ndërgjegjshëm që nuk mund të japin asnjë fije dashuri se nuk kanë, këta pushtetarë hajdutë, vendosin nën satër kokën e fëmijëve të tyre, të cilët rrojnë shumë më keq se shumica e fëmijëve të varfër. Ata kanë rrethohen nga para dhe urrejtje sociale. Ata e dinë dhe e vuajnë. Ata nuk kanë faj sepse ata janë viktima të baballarëve të tyre, të cilët në një vend të çmendur si ky, në vend që të kurohen spitaleve, drejtojnë fatin e shtetit që kanë kohë që e kanë hedhur në plehra. Si thotë populli “jeshil nga mendja” ashtu janë edhe këta perandorë të mjerë që pa zemër e me shumë urrejtje, janë kthyer në lolo e fëmijët e tyre i kanë dëmtuar edhe disi më shumë.

Duhet qartësuar se ky shkrim nuk ka për qëllim që të flasë vetëm për një grupacion të caktuar politik. Jo! Këtu përfshihet çdo politikan që ardhjen në pushtet e shikon si biletë fituese të lotarisë. Është evidente që për të gjitha arsyet e shëndosha, edhe në strikto sensu, ky fenomen duhet ndryshuar! Duke ju kthyer prapë “kujtimit të mirë”, duket se është koha që vendet e drejtimit të shtetit duhet t’i takojnë atyre politikanëve, të cilët duan të mbeten Kujtime të Mira! Duhet të marrë fund epoka e frikshme ku komplimenti më i madh për një pushtetar të pensionuar është: ishte burrë i mirë, vodhi po bëri dhe për popullin… Le të vijnë në pushtet njerëz të cilët e duan veten e tyre aq sa dinë të duan edhe të tjerët. Të cilët nuk e shikojnë postin si trampolinë drejt pushtetit, por si një mundësi për t’u kthyer në një kujtim të mirë. Që më në fund klasa pushtetare të fitojë respektin që deri tani është i zëvendësuar nga urrejtja dhe frika. Le të fillojë festa e pushtetit që punon për qytetarin e që ky i fundit do ta shkruajë medoemos në faqet e bardha të historisë, e nipat e stërnipat do të jenë krenarë për paraardhësit e tyre që lanë nder e lavdi, e nuk do të ulin kokat me turp si këta tani!

Burimi

Continue Reading

Aktuale