in7 - 2019

Kolumna

Lufta anti-korrupsion: nevoja e ndryshimit të paradigmës

Publikuar

on

Tendenca për t’u involvuar në korrupsion, buron natyrisht kur interesi personal vihet para atij shoqëror, gjë që është shumë natyrale dhe përderisa masat anti-korrupsion nuk e adresojnë këtë element ata asnjëherë nuk do të jenë të mjaftueshme apo të plota për t’a shfarosur korrupsionin si fenomen. E çka saktësisht do të duhej bërë, pra? Përgjigja nuk është e thjeshtë e as e drejtpërdrejtë

Nga Omer AJDINI

Korrupsioni sot e kësaj dite mbetet një ndër fenomenet më destruktive shoqërore, i cili definohet si “sjellje e pandershme ose mashtruese nga ata që janë në pushtet, zakonisht në formë ryshfeti.”; pra, përfshinë shumë më shumë sesa dhënie/marrje parash dhe involvon ata që kanë një lloj pushteti. Korrupsioni si i tillë është fenomen i shfrenuar: Banka Botërore parasheh se diku 1 trilion dollarë paguhen në korrupsion çdo vit, përderisa siç e pamë nga raporti i sivjetmë i Transparency International diku 85% e popullatës botërore jetojnë në shtete me shkallë të lartë të korrupsionit.

Matësi më kredibil i nivelit të korrupsionit deri tani mbetet raporti vjetor që publikohet nga Transparency International (TI) i cili matë perceptimin që kanë njerëzit mbi nivelin e korrupsionit. Në raportin e fundit për vitin 2019, ku shtetet rangohen nga 0 (shumë i korruptuar) deri në 100 (i pastër nga korrupsioni), dy të tretat e 180 shteteve shënojnë rezultat nën 50, ndërsa mesatarja është 43. Shtetet më të pastërta janë Danimarka dhe Zelanda e Re (87/100), ndërsa më të korruptuarat janë Sudani Jugor (12/100) dhe Somalia (9/100). Pesë shtete të Ballkanit janë nën mesataren (43): Serbia, Bosnja, Kosova, Maqedonia dhe Shqipëria. Po Maqedonia e Veriut? Situata tek ne nuk është mirë dhe po bëhet edhe më keq. Në vitin 2018 ne kishim rezultat 37/100 ndërsa në vitin 2019 kemi rënë në 35/100 apo nga vendi i 93 në vendin e 106, vend të cilin e ndajmë me shtetet si Mongolina e Nepali. Pra, ne jemi në nivel shqetësues të korrupsionit.

PSE NDODH KORRUPSIONI?

Një grup studiuesish nga Universiteti i Harvardit i prirë nga Michael Muthukrishna në një studim të publikuar në 2017 e shpjegojnë sjelljen e korruptuar nga prizmi i biologjisë evolucionare. Ata e ndajnë bashkëpunimin njerëzorë në dy shkallë kompetitive me njëra tjetrën: shkalla e ulët-ku bëjnë pjesë lidhjet tona me njerëzit që i njohim dhe me të cilët kemi lidhje të drejtpërdrejta, p.sh. familja, shokët, etj.; dhe bashkëpunim në shkallë të lartë-ku bëjnë pjesë bashkëqytetarët e rëndomtë me të cilët na lidh vetëm fakti që i ndajmë institucionet e njëjta politike, ekonomike e shoqërore. E korrupsioni ndodh nga shkaku që këto dy nivele të kooperimit janë në konkurrencë të vazhdueshme, dhe sepse si njerëz jemi natyrisht të prirur t’i favorizojmë lidhjet që bien në shkallën e bashkëpunimit të ulët qoftë për arsye emocionale apo sepse me një favor të bërë një shoku presim një tjetër në këmbim. Pra, kur bashkëpunimi në nivel të ulët bie ndesh me bashkëpunimin i cili duhet të ndodhë në nivel të lartë atëherë ndodh korrupsioni, p.sh. kur Kreshnik Bekteshi punëson motrën e tij në MEPSO në shkallën e ulët të bashkëpunimit ai është thjeshtë një vëlla i mrekullueshëm që kujdeset për motrën e tij, mirëpo kjo sjellje është nepotike në shkallë të lartë të bashkëpunimit sepse mund të ketë privuar dikë më meritor/e nga puna në fjalë. Siç shihet, nuk ka asgjë jo-natyrale në sjelljen korruptive; përkundrazi, korrupsioni është një sjellje shumë natyrale mirëpo tejet destruktive.

PASOJAT?

Çmimin e korrupsionit ndoshta më së shumti e paguan zhvillimi ekonomik i një vendi. Studimet tregojnë që korrupsioni ndikon në shpenzime më të mëdha publike, të ardhura më të ulëta për shtetin, shpenzime më të ulëta në sferat e rëndësishme siç janë shëndetësia dhe arsimi, dhe kualitet më i ulët i infrastrukturës publike. Për më shumë, sipas hulumtuesit Johann Graf Lambsdorff, çdo ngritje me 1 pikë të korrupsionit në shkallë prej 0 (shumë i korruptuar) deri në 10 (i pastër) e zvogëlon produktivitetin e Bruto Produktit Vendor (BPV) me 4% dhe të ardhurat vjetore kapitale me 0.5 të BPV. Mirëpo nga pasojat më të mëdha siç duket i vuajnë Investimet e Huaja Direkte (IHD). Studimet tregojnë që kompanitë e shteteve më të pastra nga korrupsioni kanë shumë pak disponim që të investojnë në vendet ku korrupsioni është i lartë meqë kjo ua rritë çmimin e investimeve (sipas disa studimeve prej 5 deri në 50%) dhe i bën ato investime jo të leverdishme duke nënkuptuar shpesh nevojën që t’i thyejnë rregullat etike që ata kan me çka rrezikojnë rrënim të imazhit publik. Vendet që kanë pasur kontroll të duhur mbi korrupsionin, si për shembull Singapori, në një periudhë të shkurtër kanë tërhequr investime masive të huaja duke transformuar kështu ekonomitë e tyre, ndërsa dështimi i vendeve si Maqedonia e Veriut, në anën tjetër, veçse e vërtetojnë tezën që korrupsioni e vret zhvillimin ekonomik.

Korrupsioni poashtu shkatërron demokracinë. Në raportin e TI asnjë shtet me demokraci të plotë nuk ka rezultat më poshtë se 50, ndërsa shumë pak shtete autokratike shënojnë rezultat mbi 50, ndërsa ngritja dhe forcimi i populistëve dhe autoritarëve lidhen ngushtë me nivelin e korrupsionit. Ashtu siç shihet pra niveli i lartë i korrupsionit lidhet ngushtë me nivelin e ulët të demokracisë, ndërsa kjo shkakton një rreth vicioz në të cilin institucionet e shkatërruara nga korrupsioni nuk kanë kapacitete ta luftojnë korrupsionin dhe shtrydhin liritë dhe të drejtat e qytetarëve të cilët pastaj janë të pafuqishëm t’i mbajnë pushtetarët e korruptuar në kontroll dhe balancë. Për shembull, ish funksionarët e BDI-së nuk vuajnë burg edhepse janë të dënuar për manipulime të proceseve zgjedhore ngaqë gjykatat korruptohen, ndërsa mobilizimin masiv popullor e bën të vështirë korrupsioni në forma të ndryshme gjatë fushatave zgjedhore me çka blihet vullneti popullor dhe shuhet revolta qytetare. E kjo është jo më pak se vdekje e demokracisë!

Përveç pasojave makroekonomike dhe shkatërrimit të demokracisë, korrupsioni e vështirëson jetën e qytetarëve më vulnerabël. Polici që nuk të mbron, mjekët që nuk shërojnë pa ryshfet, gjykatësit që kërkojnë të holla janë vetëm disa nga pasojat me të cilat ballafaqohemi çdo ditë, të cilat më së shumti i rëndojnë ata që janë ekonomikisht më të dobët dhe politikisht të margjinalizuar. Rezultati: dëshpërim dhe migrim!

PO ZGJIDHJA?

Shpesh thuhet që transparenca është zgjidhja, megjithatë ka një problem. Edhepse e domosdoshme, transparenca nuk është e mjaftueshme. Hulumtimet tregojnë se më shumë transparencë jo domosdoshmërisht nënkupton më pak korrupsion, sepse në vendet ku korrupsioni është normë, më shumë transparencë thjeshtë nënkupton që i bëhet e ditur njerëzve se çfarë janë duke bërë të tjerët dhe “sa janë çmimet në treg”. Pa një paradigmë normative me çka do të paragjykohej dhe përçmohej ajo sjellje transparenca thjeshtë u tregohet njerëzve sa ryshfet duhet të paguajnë ata për të arritur diçka. E dyta, në shtetet në zhvillim si RMV masat antikorrupsion rëndom reduktohen në ligje dhe komisione anti-korrupsion nga politikanët për ta hequr barrën nga vetja, siç është rasti i Zv. Kryeministrit për (anti) korrupsion në qeverinë aktuale. Institucionet/postet e tilla jodomosdoshmërisht e adresojnë problemin në esencë. Në një shtet ku “cash is king” ligjet thyhen e njerëzit blihen, pra masat anti-korrupsion thjeshtë mbeten “peshkaqen pa dhëmbë” siç është rasti i këtij Zv. Kryeministrit.

Tendenca për t’u involvuar në korrupsion, ashtu siç e thamë edhe më lartë, buron natyrisht kur interesi personal vihet para atij shoqëror, gjë që është shumë natyrale dhe përderisa masat anti-korrupsion nuk e adresojnë këtë element ata asnjëherë nuk do të jenë të mjaftueshme apo të plota për t’a shfarosur korrupsionin si fenomen. E çka saktësisht do të duhej bërë, pra? Përgjigja nuk është e thjeshtë e as e drejtpërdrejtë. Çdo raport që lexon mbi luftën kundër korrupsionit flet për fuqizim të institucioneve, mirëpo pa incentivat/shtysat e nevojshme kjo vështirë që do të ndodhte ndonjëherë. Mendimi im është se lufta efektive afatgjate mbi korrupsionin domosdoshmërisht duhet të involvoj ndryshimin e paradigmës, ku para “ndërtimit të institucionit” ne ndërtojmë individin. Pa e lënë anash ngritjen e transparencës, forcimin e institucioneve anti-korrupsion, etj., ne si shoqëri do të duhet të fillojmë që t’i lidhim idealet tona me sjellje anti-korruptive në mënyrë që ta rrisim gatishmërinë tonë për sakrificë, pra për t’i dhënë prioritet bashkëpunimit në shkallë të lartë me shoqërinë karshi bashkëpunimit të nivelit të ulët.

Në një botë ku ajo do të ndodhte, të qenurit shqiptar, besimtar, profesor, politikan do të kishin si element konstituiv/postulat të atij identiteti të qenurit i pakorruptuar/i pa korruptueshëm. Barra për fillimin e kësaj lufte normative bie jovetëm mbi shtetin po edhe mbi çdo institucion tjetër shoqëror, megjithatë një nder gjërat urgjente dhe konkrete që do të duhej bërë është të rritet cilësia e arsimit duke i rritur investimet në edukim (niveli i të cilave është i lidhur negativisht me nivelin e korrupsionit), departizimit të arsimit dhe inkorporimi i mësimit normativ mbi korrupsionin. Kështu do të fillonte ngadalë lufta normative dhe e përjetshme anti-korrupsion, pa të cilën ne do të vazhdojmë të kemi heronj luftërash që transformohen në hajdutë paslufte, politikan të mençur por kusarë, mjek profesionist por ryshfetxhinj, shumë polic e pak drejtësi dhe ne do të vazhdojmë të mbetemi përjetësisht “në zhvillim”.

(Autori është kolumnist i rregullt i gazetës KOHA)

Vazhdo leximin

Kolumna

RMV, blerja e punimeve të diplomës dhe masterit – janë të njohur shitësit, nuk ka kush t’i dënojë apo parandalojë

Publikuar

on

nga

Mbi 13.413 shpallje për shit-blerje të tezave të magjistraturës dhe baçelorit janë aktive aktualisht në një nga faqet që merret me tregti në Maqedoninë e Veriut, çmimet dallojnë varësisht prej kërkesës, edhe atë deri në 500 euro, e në qoftë se je me fat, magjistër i shkencave mund të bëhesh për vetëm 150 euro. Asnjë nga këto mijëra shpallje nuk i ka rënë në sy inspektorëve të Arsimit në vend, një gjë e tillë nuk rregullohet as me ligjet pozitive në vend ndërkaq shoqëria civile dhe njohësit e Arsimit, alarmojnë se kjo situatë mund të na çoje deri në degradimin total të arsimit në vend, shkruan Portalb.mk.

Korrupsion akademik, treg jo i ligjshëm që merret me shit blerje, mashtrim akademik, dhe shumë vepra tjera janë sinonim i problematikës të cilën e kemi hulumtuar tash disa muaj, e që pikërisht ka të bëje me shit-blerjen e tezave të baçelorit dhe magjistraturës nga ana e disa studentëve dhe tani më të diplomuarve, të cilët, këtë punë tanimë e bëjnë me orar të plotë për shkak se fitimet, nuk janë të vogla ndërkaq askush nuk po ua zë rrugën e ti ndaloj në kryerjen e kësaj vepre.

Në botën e tregut është një parim nga më kryesorit, i cili thotë se kur kërkesa është e lartë, edhe oferta duhet të jetë e tillë, ndërkaq ofertat për blerje të punimeve të diplomës nuk janë aspak të vogla, madje ky “produkt” mund të gjendet fare lehtë, me disa klikime në faqet e internetit të cilat merren kryesisht me shit-blerjen e gjësendeve.

Çfarë thonë shitësit e punimeve diplomike?
Me kusht që të ngelet anonim, Portalb.mk arriti të kontaktoje me një nga personat që ishte i kyçur në këtë treg ilegal të shit blerjes të punimeve të diplomës, pranoi të na informoje më shumë në lidhje me punën që ai me një grup tjetër studentësh bëjnë.

“Ka 4 vite që e bëj këtë punë së bashku me një grup tjetër studentësh, punojmë si grup dhe secili prej nesh e ka fakultetin e vet që e mbron, dikush në ekonomi, dikush në marketin apo fakultete tjera siç është psikologjia, gazetaria e kështu me radhë. Marrë parasysh se kjo punë kërkon shumë mund, nuk jemi të kënaqur nga profiti, nuk mund të thuhet se fitojmë shumë” tha njëri nga shitësit e punimeve të diplomës.

“Nuk e di a janë të njoftuar profesorët apo anëtarët e komisionit për këtë. Megjithatë, ata duhet ta kuptojnë se jetojmë në një shoqëri të shpejtë ku nuk na lehet hapësirë gjithçka të punojmë vetë” shtoi ai.

Përveç çmimeve, në asgjë tjetër nuk dallonin shitësit e tezave të magjistraturës, të njëjtit pohuan se “profesorëve nuk ju intereson a ke punuar vetë temën, ata vetëm dëshirojnë të ju heqin prej fytyre”.

A janë të njoftuar Universitetet e pollogut për këtë fenomen?
Universitetet në Maqedoninë e Veriut në rregulloret e tyre nuk e kanë të paraparë këtë vepër si mashtrim akademik të veçante, edhe pse në këtë rregullore dënohet plagjiatura, nuk parashihet prezantimi i punës së dikujt tjetër si tënden.

Deklaratë nga Universiteti i Evropës Juglindore me seli në Tetovë dhe Shkup.

“Lidhur me fenomenin e shitblerjes së punimeve të magjistraturës, në UEJL, zyrtarisht nuk kemi asnjë informacion nga institucionet përkatëse, të cilët janë krijuar për të mbikëqyrur cilësinë e mësimdhënies dhe dokumentacionit të kualifikimeve në arsimin e lartë dhe në këtë rast përgjegjës është Inspektorati i Arsimit i RMV-së. Nëse ky fenomen vërtetohet zyrtarisht, mendojmë se duhet të alarmohen të gjitha institucionet që e ndjekin cilësinë e arsimit të lartë në Maqedoninë e Veriut. Universitetet duhet t’i denoncojnë rastet e tilla, kurse institucionet shtetërore të ndërmarrin masat konkrete për parandalimin e këtij fenomeni mjaft të dëmshëm për arsimin dhe shoqërinë në përgjithësi” thanë nga Universiteti i Evropës Juglindore, duke potencuar se në Universitetin e tyre, nuk ka pasur asnjë rast të tillë.

Deklaratë nga Universiteti “Nëna Tereza” me seli në Shkup.

“Po jemi të vetëdijshëm se ky fenomen ekziston, sepse i njejti është bërë publik në faqet për shitblerje por edhe në rrjetet sociale. Mendojmë se meqë lajmërimet për këtë punë të pandershme po propagohen publikisht në faqe me adresë të njohur duhet që para organeve kompetente të paraqiten këto lloj inkriminime dhe promovimi i faqeve të tilla promovuse të ndalohet, respektivisht kushdo që e bën të dënohet nga organet kompetente. Nuk mund ta kuptojmë se si deri më tani nuk është reaguar në vijë zyrtare, kur shqetësimi tani më është i një niveli të lartë me rrezikshmëri publike” deklaruan nga Universiteti “Nëna Tereza” me seli në Shkup.

Edhe pse tentuam disa herë, nga Universiteti i Tetovës nuk deshën të japin qëndrimin e tyre në lidhje me këtë temë.

Ku qëndron faji?
Edhe pse ky mashtrim akademik ekziston tash disa vite, shumë profesorë vazhdojnë të mbajnë sytë mbyllur dhe të mos e kuptojnë kur studentët e tyre realisht nuk janë autorë të asaj që prezantojnë. Për këtë, inspektori shumëvjear i Arsimit, Predrag Ilieski thotë se faji qëndron te profesorët.

“Sa i përket shfaqjes së kësaj dukurie, mendoj se mund të anashkalohet në qoftë se vendoset një sistem elektronik i verifikimin e dijes së studentëve gjatë studimeve, si dhe verifikimi i profesionalizmit dhe i asaj se sa kompetent janë para punësimit të të njëjtëve, sidomos në qoftë se të njëjtit punësohet në institucionet e sistemit. Unë personalisht nuk kam pasur përvojë të tillë përmes inspektimit të tezave të magjistraturës” deklaroi për Portalb.mk Predrag Ilieski, inspektor.

Disa profesorë mentorojnë 10 studentë në vit, të tjerët 0
Ndërkaq, një ndër arsyet se pse profesorët jo gjithmonë, për të mos thënë asnjëherë, i dallojnë studentët kur temat të cilat ata i prezantojnë nuk janë punë e tyre, është se disa profesorë përkundër punëve të tjera në Universitet, gjatë 1 viti mentorojnë deri në 10 studentë kurse kolegët e tyre, nga 1 studentë apo aspak.

Kjo ndarje e pa drejtë e cila mund të sjelle deri në diplomimin e studentëve në formë jo meritore, për shkak të kohës së kufizuar të profesorit që të merret personalisht me studentin, shihet qartë në Fakultetin Juridik të Universitetit të Tetovës.

Portalb.mk arriti të siguroje listën e profesorëve që kanë mentoru studentët në Fakultetin Juridik dhe Ekonomik të Universitetit të Tetovës.

Ndarja në formë jo proporcionale e numrit të studentëve të cilët do ti mentorojnë profesorët gjatë një viti vërehet qartë edhe në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Tetovës, për gjatë tre viteve të fundit, një profesor ka mentoruar gjithsej 16 studentë, ndërkaq pjesa më e madhe e kolegëve të tij nuk kanë mentoruar asnjë apo vetëm 1.

Ilir Memedi nga Byroja Për Zhvillim të Arsimit konfirmoi ekzistencën e këtij fenomeni, ai potencoi se ka të bëje me cilësië e arsimit, në secilin nivel.

“Do isha jo i sinqertë të them se nuk jam i njoftuar ose se një gjë e tillë nuk ekziston. Me keqardhje nuk mund të jap shembuj konkret ose përvoja konkrete në këtë drejtim ndërkaq se ekziston një dukuri e tillë është më shumë se e dukshme aq më tepër kur shohim se si në raste të caktuara “vërviten “ tema të njëjta të punuara disa herë dhe të miklosura në titujt e tezave duke i ndryshuar ato dhe vetëm ato dmth titujt. E gjithë kjo ndonëse bëhet e mundur që në përzgjedhje të tezës në të cilën dosido duhet të jetë faktor vetë mentori I kandidatit ( e ka detyrim profesional). Në këso raste student- kandidati lihet i lirë të përzgjedh temën dhe si rrjedhojë ai fillon të notojë për të gjetur “peshkun e nxënë” gatshëm” theksoi Ilir Memedi nga Byroja për Zhvillim të Arsimit.

Ai shtoi se “Ky fenomen vjen si pasojë e asaj çka ju servohet studentëve nga ciklet paraprake. Për fat të keq kjo dukuni brumoset shumë më herët në nivele paraprake arsimore siç është ai i mesëm dhe niveli i ciklit të parë. Në programet studimore respektivisht kriteret për vlerësimin e të arriturave veç tjerash janë të parashtruara edhe realizimi i punimeve seminarike dhe ai përfundimtarë – punim diplome. Punimet seminarike në të shumtën e rasteve jepen krejt formalisht dhe të dedikuara që studentët të “ orientohen” lehtazi ti gjejnë të gatshme dmth të punuara ose argatin e gatshëm për t’I punuar ato kundrejt një shpërblimi.E kundërta e këtij veprimi do I aftësonte studentët që në këtë drejtim mos të vareshin nga “ndihma” anësore por me vetëbesim ta realizoninkëtë fazë e cila sigurisht do Ju shërbente si një përvojë për të sfiduar detyrat profesionale në tërrë karierën e tyre. Momenti i përzgjedhjes së tyre e deri tek prezentimi dhe së fundmi vlerësimi i tyre kryesisht e merr trajtën formale. Pikërisht vlerësimi formal i tyre e përligj edhe realizimin formal të tyre. Pra, studentët në këtë rast janë më pak të fajshëm. Gjithsesi një trjatim më serioz i kësaj procedure I jep përvojë dhe krijon aftësitë kreative dhe kritike të studentit që detyrat në vijim ti realizojë me përkushtim dhe së fundmi me qasje origjinale autentike. Pikërisht kjo formë e realizimit të seminareve e “udhëzon” studentin për detyrat e radhës dhe pse jo edhe për tezën e magjistraturës.

Dëmi që shkakton kjo dukuri është i pamatshëm në kontekstin e efekteve që prodhon ajo duke qenë se kjo dukuri bën të mundur përligjjen e një kuadri të pakompetencë i cili mëpastaj si i tillë do i shërbejë gjeneratave vijuese duke krijuar standarde “normale”. Në kontekstin e cilësisë kjo ndonëse është e provuar disa vjet me radhë sidomos në peshoret ndërkombëtare përmes rangimeve dhe testimeve Pissa Times etj. të cilat në fakt pasqyrojnë të arriturat e nxënësve dhe rrjedhimisht cilësinë e tërë procesit arsimorë në të cilin nuk përjashtohet hisja e kudarit menaxhues dhe atij mëimdhënës në institucionet përkatëse. Në tërë këtë proces sdo mend se vrapi për të siguruar numër të studentëve pa kritere adekuate shërben si katalizatorë për intensifikimin e kësaj kësaj dukurie në vazhdimësi” tha Ilir Memedi.

Nga Forumi Rinor Edukativ, të cilët kryesisht merren me problemet e Arsimit në RMV, konsiderojnë se ky fenomen është jashtëzakonisht shqetësues dhe mund të shkatërroje tërësisht perceptimin që të rinjtë kanë për arsimin e lartë.

“Jemi dëshmitarë të shumë grupeve të hapura dhe reklamave të paguara në rrjetet sociale që ofrojnë shkrime të punimeve akademike në tema dhe fusha të ndryshme, dhe në të njëjtën kohë institucionet kompetente nuk bëjnë pothuajse asgjë”, deklaruan nga Forumi Rinor Arsimor (FRA).

“Nëse parashtrojmë pyetjen se cilët aktorë duhet të fajësohen për këtë fenomen, atëherë do duhet të mendojmë më gjerë, duke filluar me institucionet arsimore nga vijnë kërkuesit e këtyre shërbimeve, por edhe mungesa e një komisioni efektiv, përdorimi i programeve dhe qasjeve për njohje të teksteve dhe zbulim të përmbajtjeve të “vjedhura”.

Kështu, përgjegjësia qëndron në shumë vende, tek studentët që blejnë punime akademike, tek ata që përgatisin punimet, por kryesisht tek profesorët dhe fakultetet që nuk kushtojnë vëmendje të mjaftueshme përcaktimit të pronësisë së punimeve akademike që vlerësojnë” thanë nga FRA.

Sipas tyre, “kjo dukuri mund të parandalohet nëpërmjet dy metodave, edhe atë 1) edukim dhe 2) angazhimi më i madh i institucioneve kompetente. Gjegjësisht, në aspektin e edukimit është e rëndësishme t’u shpjegohet studentëve pse krijimi personal i punës me shkrim është i rëndësishëm për suksesin e tyre akademik, por gjithashtu edhe në përgjithësi se cila është rëndësia e krijimit të punimeve në komunitetin akademik dhe si ndikon në zhvillimin e tyre profesional dhe personal.

Metoda e dytë është përmes angazhimit më të madh të institucioneve kompetente (MASh-i, Universitetet, Fakultetet) në “gjueti” të këtyre shërbimeve që u ofrohen studentëve dhe ndëshkim i shpejtë i plagjiaturave. Fatkeqësisht, derisa të vendoset një shembull ku plagjiatura është një krim që ndëshkohet dhe shkakton më shumë dëm sesa dobi, do të jetë një opsion që shumë studentë do të zgjedhin në vend që të përmbushin përgjegjësitë e tyre” thanë nga Forumi Rinor Arsimor.

Ndryshe, numri i studentëve të cilët shfaqin interes për të regjistruar ciklin e dytë dhe atyre të cilët diplomojnë është rritur dukshëm në Maqedoninë e Veriut, sipas Entit Shtetërorë për Statistika, në vitin 2009 kanë marrë titullin magjistër 412 persona ndërkaq në vitin 2019 gjithsej 1736 persona.

Përgatitja e kësaj storje hulumtuese mbështetet nga Nisma për demokraci në Ballkanin perëndimor, një program i Fondacionit Westminster për demokraci. Përmbajtja e kësaj storje hulumtuese nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet ose qëndrimet e Fondacionit Westminster për demokraci ose të Qeverisë Britanike.

Ardit Ramadani – PORTALB

Vazhdo leximin

Kolumna

Jugosllavia apo EU-goslavia

Publikuar

on

nga

Shkruan, Agim NESHO

Nacionalistët e rinj serbë asnjëherë nuk pranojnë të tërhiqen. Ndryshimi i Administratës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe zgjedhja e Presidentit të ri Biden duket se është pritur me trishtim në Beograd. Ata luftuan deri në fund duke përkrahur hapur rizgjedhjen e Presidentit Trump, duke shtyrë fort komunitetin serbo-amerikan të përkrahte Trump. Në këtë drejtim i ndihmoi edhe militanti Grenell, përfaqësuesi Special i Presidentit Trump për marrëveshjen Kosovë-Serbi, i cili hapur në takimin e Pitsburgut me komunitetin serb ju tha: ‘mendoni nëse fiton Biden çfarë do të thotë kjo për serbët’.

Presidenti i zgjedhur Biden është një nga figurat më të skalitura të politikës amerikane: vizionar, elokuent, mbështetës i paepur i demokracisë dhe mbrojtës i të drejtave të njeriut kudo në botë. Si njohës i thellë i artit të politikës së jashtme dhe diplomacisë ai ka dhënë një kontribut të shquar për paqen dhe stabilitetin në botë. Ai ishte një nga arkitektët e paqes në ish-Jugosllavi duke mbrojtur pa rezerva ndërhyrjen e Perëndimit kundër regjimit kriminal të Millosheviçit për të ndaluar gjenocidin ndaj shqiptarëve. Ai nuk është kundër serbëve, por duke luftuar për të mbrojtur parimet dhe vlerat bazë të shoqërisë së lirë u bë heroi i shqiptarëve. Fitorja e tij në zgjedhjet presidenciale ishte një fitore historike jo vetëm për SHBA por dhe për të gjithë botën e qytetëruar. Parimet e tij të politikës së jashtme si: forcimi i demokracisë në botë; forcimi i aleancave sidomos me Bashkimin Europian, për të drejtuar rendin liberal botëror; tregtia e lirë duke patur parasysh kushtet e ndryshimeve klimatike; si dhe forcimi i multilateralizmit dhe globalizmit, sidomos kjo e fundit në mbrojtje të interesave të klasës së mesme, janë parimet bazë që do të rikthejmë normalitetin në politikën e jashtme të SHBA-së dhe në botë. Sigurisht ky vizion do të sjellë dhe reagime regresive të shumë fuqive botërore, të cilat kanë kohë që punojnë për rritjen e influencave të tyre, në skema të rrezikshme gjeopolitike duke mos patur parasysh paqen dhe stabilitetin. E tillë eshtë edhe reagimi i Serbisë.

Reagimi i parë negativ për të bërë presion ndaj administratës së re është deklarata e Presidentit Vucic që hiqte paralelen e zgjidhjes së cështjes së Kosovës me konfliktin e ngrirë të Nagorno-Karabakh, duke mbrojtur tezën serbo-ruse për konfliktet e ngrirë dhe barazuar Kosovën me një të tillë. Në fakt Kosova, gjatë një procesi të gjatë legjitim, shtetformues nën mbikëqyrjen e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, sot është shteti më i ri europian dhe përbën një realitet të pakthyeshëm për botën, përveç nacionalistëve serbë që kërkojnë ndryshim.

Por çfarë kërkon Beogradi sot në një realitet të ri, të rikthimit të normalitetit dhe rregullsi në marrëdhëniet ndërkombëtare? Këtë e shpjegon pararendësi i ideologjisë serbo-madhe Timothy Less në një artikull të 23 Nëntor-it 2020 në OpenDemocracy. Autori duket se nuk është vetëm një studiues i çështjeve ballkanike, por edhe një përkrahës i flaktë i rikthimit të rolit të Beogradit si forca dominuese në Ballkanin Perëndimor. Në artikullin e tij të parë në Foreign Affairs në Dhjetor 2016, ai hedh idenë e rindarjes së Ballkanit në linja të pastra etnike për të krijuar një stabilitet në rajon, ku shtetet e reja multi-etnike kanë dështuar. Ky artikull qëndon në bazën e inisiativës së liderëve ballkanikë Vucic-Thaci-Rama për zgjidhje të reja gjeopolitike në Ballkan me ndryshimin e kufijve, aventurë që u dënua me forcë nga shtetet kryesore të BE-së në Samitin e Berlinit 2019 si një skenar destabilizues. Artikulli i fundit kërkon kompromis me Beogradin për një zgjidhje të re ballkanike.

Artikulli ka disa teza që mbështesin zgjidhjen e re, që për ironinë e faktit qëndron në projektin e mini-shengenit.

Teza e parë: Administrata Biden duhet të veprojë për Ballkanin Perëndimor atje ku e ka lënë Administrata Trump, pra në nevojën e një zgjidhje të re kompromisi dhe jo atje ku ka qëndruar për një kohë të gjatë politika amerikane për Ballkanin gjatë kohës së Klinton, Obamës dhe G. Ë. Bush. Konsensusi i Ëashington-it duhet të ndryshojë. Me pak fjalë, çështja e Kosovës nuk është një çështje e mbyllur por duhet të negociohet, tashmë që Serbia po kthehet si një fuqi ballkanike.

Teza e dytë: Ballkani ka nevojë për stabilitet dhe administrata e re Amerikane nuk duhet të ketë prioritet funksionimin e demokracisë, por ‘të përkrahë liderët ballkanikë të cilët janë njerëzit e saj’. Me pak fjalë, përkrahni liderët autoritarë si Vuçiç, Rama, etj., se ata e kanë në dorë ta mbajnë Ballkanin Perëndimor larg influencave të fuqive të tjera botërore si Rusia, Kina, Turqia. Autori e shpreh hapur këtë ide.

Teza e tretë: Lëreni Serbinë të bëhet fuqia dominuese në rajon. Meqënëse ndryshimi i kufijve u hodh poshtë, gjë që do t’i siguronte Serbisë krijimin e Serbisë së Madhe, lëreni Serbinë të ushtrojë dominimin e saj ekonomik nëpërmjet mini-Shengenit. Autori insiston që kjo formulë e zhvillimit ekonomik, që me insistimin e Grenell (pasi influencoi Vuçiç) u vendos në marrëveshjen e Ëashingtonit shtator 2020, është formula më e mirë e kompromisit që Beogradi të mos ngrejë ‘pretendime’ ndaj Kosovës. Ai shpreh mendimin se ky kompromis qëndron në linjat e BE-së, që ky rajon të mos shkojë nga Lindja por të mbetet pjesë e perspektivës europiane, që përkon me interesat e Francës si euro-skeptike për ta mbajtur Ballkanin edhe larg edhe nën kontroll. Autori shkon deri aty sa mini-Shengenin e shikon si iniciativë vetëm me një qendër, atë të Beogradit, dhe me strukturë të njëjtë me Jugosllavinë, por me një emër më bashkëkohor: EU-goslavia (sllavët e Europës).

Në vend të konkluzionit

Në gjithë zhvillimet e fundit ne shikojmë se faktori Shqiptar në Ballkan është gjithmonë e më shumë i margjinalizuar. Nuk dimë apo nuk duam, delirantë apo të mashtruar! Një gjë është e qartë se mungon një strategji për çështjen kombëtare dhe politika e jashtme mbetet pronë e kryeministrave të radhës. Vitet e fundit kemi përjetuar një dështim total të politikës së jashtme të qeverisë Rama. Na u tha që projekti Serbo-Rus për ndryshimin e kufijve ishte një oportunitet që mund të na vinte një herë në 30 vjet. Dështuam apo u manipuluam nga Vuçiç?! Na u tha që mini-shengen ishte një inisiativë europiane e propozuar nga Rama, por po del që është thelbi i projektit për dominimin serb në Ballkan. Edhe kur liderët kosovarë reagojnë, i shajmë ata në krah të Vucic-it. Edhe në Kosovë kur dalin dy burra shteti dhe vendosin paritet me Serbinë, si Haradinaj dhe Kurti, ne më shpejt besojmë presionet e Grenell sesa interesat Shqiptare. A do të vazhdojë politika Shqiptare të bëjë gabimet historike si në kohën e lëvizjeve nacionaliste ballkanike për shtetformim të shekullit 19-të, që në vend të krijimit të shtetit justifikonim ekzistencën brenda Perandorisë Osmane, apo në kohën e Princit Vid që në vend t’i bashkoheshim Europës u bëmë pjesë e lëvizjes së Haxhi Qamilit?!

Nuk po bëj shpjegime se sa të ngjashëm mund të jenë Edi Rama me Dum Babën, por sot ndërgjegjja kombëtare Shqiptare e kupton që e ardhmja e kombit Shqiptar nuk kalon nga Beogradi apo projektet sllavo-otomane. Problemi i ndryshimit të elitës politike drejtuese në Shqipëri është një çështje jetike për të ardhmen e vendit. Fitorja e opozitës së bashkuar është një detyrim patriotik. Edhe në Kosovë kërkohet ndryshim. Kthimi i Presidentit Biden është një shans i dytë për shqiptarët por ne duhet të bëjmë detyrat tona.

 

Vazhdo leximin

Kolumna

Shkronja nr. 37

Publikuar

on

nga

Shkruan, Arbër ZAIMI
 
Kongresi i Alfabetit shqip, 112 vite më vonë shqiptarët gati krejt janë përzënë prej Manastiri, e shqipja gati krejt është përzënë prej shkencës dhe politikës.
Kur vendosën ta mbanin Kongresin e Alfabetit në Manastir, rilindasit zgjodhën atë vend sepse e ndjenin rrezikun e përzënies dhe asimilimit të shqiptarëve. Ata deshën ta linin atje një shenjë, dhe ky mësim – përkujdesja për atdheun si komunitet+territor – është shkronja nr.37 e alfabetit, që ne e kemi harruar.
Gati 3000 shqiptarë aktualisht po studiojnë për piejçdi në universitete të botës, në shqip rrallë gjen ndonjë botim a lëvrim shkencor, përkundrazi arsimi universitar e ai parauniversitar kanë hedhur hapa të mëdhenj pas, e në radhët e mësimdhënësve ashtu si dhe në ato të mësimnxënësve është shfaqur analfabetizmi, jo vetëm funksional.
Ndërsa një zyrtare e lartë shqiptare, Majlinda Bregu, sekretare e përgjithshme e Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal (RCC), mbronte paradoditësh të ashtuquajturin minishengen duke thënë se “nuk mund ta ndalim zhvillimin dhe tregtinë për shkak se Kosova ka një dispjut me Serbinë”. Pra, thjesht një “dispjut”, analfabetizëm i dyfishtë, edhe mosnjohje e gjuhës edhe e politikës shqip. Ky është veç një shembull prej një klase sunduese që e sheh veten si menaxhere të një turme e territori, jo si përfaqësuese kombi, qytetarësh, historie.
Asgjë e re (ndërkohë që e reja do të duhej kërkuar me ngulm). Pse, kot konsiderohet gjuha shqipe si gjysmë e latinizuar? Kot i kemi gjithë këto trashëgime prej bullgarishtes së vjetër e serbishtes mesjetare, sidomos në toponimi? Apo leksikun perso-arab e turkik prej otomanishtes? Tash së fundi “shifti” shqanglisht nga klasa “e re” drejtuese… Ne kemi traditë të tradhtimit dhe braktisjes së vetes. Dijetarët dhe politikanët tanë – me përjashtimin e Rilindjes – vazhdimisht kanë prurë te ne gjuhën e kulturën e perandorisë dhe e kanë parë me përbuzje tonën.
Në këtë aspekt ne jemi të gjithë në Manastir, në periferi të vetes, në prag të asimilimit dhe shpërnguljes. Edhe Rilindjen e mori Rama, e shndërroi në “brend”, e përdhosi, e shiti, e shfrytëzoi. Fati ynë do të mbetet fati i shqiptarëve të Manastirit, deri në momentin kur nuk ia dëshmojmë vetes të kundërtën.
Dikush mund të thotë se ky është fati i popujve të vegjël, por jo. Shikoni lagjen tonë, lagje popujsh të vegjël, po as dijetarët e tyre, as politikanët e tyre nuk kënaqen me kaq pak për atdheun e vet. Ata studiojnë veten, botën madje edhe ne, ndërsa ne jo vetëm që nuk i njohim e nuk i studiojmë ata, po nuk studiojmë as veten. Ne studiojmë vetëm qendrën e madhe, por historia tregon se as atë nuk e kuptojmë përveçse si peshë.
Nuk ka nevojë për izolim për të ndërtuar një shtet, kulturë, dije, ekonomi, politikë, sport, mjedis, për shqiptarët. Ka nevojë vetëm të mos e tradhtosh veten plurale, bashkësinë dhe njeriun e zakonshëm. Besnikëri, jo kundër botës, por si kontribut për botën. Sepse bota është më e bukur kur jetojnë larmitë brenda saj, mes tyre dhe shqipja, e jo kur të gjithë amalgamohen nëpër “dispjute” e “brende” të tregtarizuara.
Vazhdo leximin

Aktuale