in7 - 2019

Komente

THE LITTERARY GAZETTE (1817) / Një shkrim biografik për të famshmin Ali Pashë Tepelena, njeriun me kujtesë të jashtëzakonshme

Publikuar

on

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 21 Qershor 2020

“La Quotidienne” ka botuar, të shtunën e 29 nëntorit 1817, në faqen n°4, shkrimin biografik të “The litterary Gazette” për Ali Pashë Tepelenën (Janinën), të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

“Gazeta e njohur “The litterary Gazette” boton një shkrim biografik për të famshmin Ali Pasha, zot i Epirit, Thesalisë dhe një pjese të vendeve bashkangjitur. Ky pasha nuk ka reshtur kurrë t’i paguajë Portës së Lartë, pjesët e të ardhurave publike që, sipas zakoneve të vjetra, i takojnë në pashallikun e tij, por njëkohësisht ai ka ditur të rrisë të ardhurat e tij personale, në atë pikë sa kanë vajtur në 15 milion ‘livres tournois’ (monedhë e vjetër franceze).

Një pjesë e madhe e këtyre të ardhurave vjen nga pronat e tij publike dhe nga kopetë e deleve të cilat arrijnë deri në 50.000 kokë. Thesarin (pasurinë) e tij e ruan vetëm një arkëtar i thjeshtë që i thotë saktësisht se çfarë përmban kasaforta. Ali Pasha, i talentuar për një kujtesë të jashtëzakonshme, i njeh përmendësh të gjitha të ardhurat dhe shpenzimet e tij. Kjo mënyrë e mbajtjes së librave (llogarive) të tij shpesh i mundëson që të rrisë papritmas të ardhurat e tij.

Një ditë, ai thirri një hebre, përgjegjës i pronave të tij, dhe i tha me një ton të rreptë : “Kam llogaritur në kokën time që për njëzet vjet ju më keni vjedhur rreth 5.000 piastra në vit; më sillni 100.000 piastrat menjëherë, përndryshe !” — Një gjest me dorë që shoqëroi këtë fjalim, i mësoi hebreut fatin që e priste nëse ai do të guxonte të debatonte për saktësinë e këtij buxheti të veçantë. Ai u përul dhe solli disa minuta më vonë shumën e kërkuar.

Ali Pasha mund të mbledhë deri në 40.000 trupa, por forca e ushtrisë së tij përbëhet nga 6.000 arnautë ose shqiptarë, të cilët i mban në trojet e tij, dhe që qëndrojnë me të për jetë a vdekje. Një oficer francez organizoi fonderinë e topave, nga e cila tashmë ai prodhon mortaja po aq të mira sa ato të çdo artilerie evropiane. Ali Pasha negocioi me radhë me tre fuqi kryesore evropiane për të marrë në zotërim ishujt jonianë; marrje të cilën ai me të drejtë e konsideron të nevojshme për të realizuar planin e tij për krijimin e një mbretërie të pavarur; por meqë u mashtrua disa herë mbi shpresat e tij për këtë temë, ai u kthye sërish pranë Portës osmane.

Ali Pasha nuk e di se cilit nga tre djemve të tij do t’i lë tashgimninë e “mbretërisë – pashallikut” që ka formuar. Më i rrituri, Muktar Pasha ndërthur guximin dhe veprimtarinë e babait të tij me një karakter më bujar dhe sjellje më të buta; ai është i ndjeshëm ndaj dashurisë dhe miqësisë. Një bukuroshe greke, e lindur në një familje të shquar, e quajtur Eufrozine (Euphrosyne), i kishte rrëmbyer zemrën të riut Muktar; Tek ajo, ai merrte pjesë në mbrëmje ku gjendeshin individët më të dashur të të dyja gjinive, dhe ku zakonet orientale ishin të dëbuara. Një natë Ali Pasha urdhëroi që Eufrozina dhe pesëmbëdhjetë mikeshat e saj të kapeshin dhe të mbyteshin në liqenin afër Janinës. Askush nuk guxoi ta prekte me dorë Eufrozinën, nga frika që kishin ndaj reagimit të Muktarit, kështu Pashai shkoi vetë ta tërhiqte zvarrë këtë të pafat.

Veli Pasha, djali i tij i dytë, është një njeri me shpirt të tretur, bujar dhe pa ndonjë talent të fortë. Ai përçmon publikisht zakonet, gjuhën dhe fenë e turqve; zakonisht, ai flet vetëm italishten dhe greqishten moderne; një ditë pyeti një udhëtar italian, duke i treguar atij xhaminë e madhe të Janinës; A mendoni se kjo ndërtesë është e mjaftueshme për të ndërtuar një opera si ajo në Itali ? Ai arriti të urrehej dhe të përçmohej nga shqiptarët dhe turqit, pa arritur të fitojë dashurinë e grekëve që kanë frikë nga mashtrimet e tij. Ali Pasha druhet nga veset e Veliut aq sa edhe nga virtytet e Muktarit. Ai do të dëshironte t’i lë trashëgiminë djalit të tij të tretë, Sali beut, i cili është ende vetëm një fëmijë.

Pallatet e Ali Pashës, ashtu si karakteri i tij, paraqesin një përzierje të gjithçkaje që është e madhe dhe gjithçka që është e tmerrshme dhe e përçmueshme. Përmes pasazheve (kalimeve) të errëta dhe të ngushta mbërrijmë në dhoma të mrekullueshme, ku qilimat janë prej kadifeje dhe perdet të qëndisura dhe me dantella; por syri tronditet papritur nga një afrim i çuditshëm; një perde prej kanavace është zbukuruar me copëza ari, ku një tapiceri e Goblinëve, që shërben si derë, është varur nga litarë të mëdhenj.

Më tej, në disa magazina të vogla, pashai grumbullon kuriozitete të të gjitha llojeve, orë, vathë, shallë, enë kuzhine, pra, të gjitha llojet e objekteve, fryt i plaçkitjeve dhe ekstraktimeve të tij. Bëhet fjalë për një shpellë hajdutësh por me përmasa më të mëdha. Haremet ose serajet e pashait përmbajnë deri në pesëqind gra, megjithatë seksi i bukur nuk tërheq kapriçot e tij të tmerrshme, dhe mbetet plotësisht i përjashtuar në besimin e tij.

Pasazhet nëntokësore të disa pallateve të tij përmbajnë burgje ku ai mban në pranga armiqtë e tij që i kanë rënë në duar, ose ato të subjekteve të tij, të cilët pasuria dhe ambicia e tyre i kanë bërë fajtor në sytë e tij. Këta njerëz të pafat zakonisht dalin prej aty vetëm për të vdekur.

Disa grekë e krahasuan Ali Pashën me Pirron, dhe e ftuan këtë mbret të ri të Epirit të çlironte Greqinë dhe të shpallte veten monark; por nëse Aliu i urren turqit, ai nuk i vlerëson grekët dhe, ndërsa përdor talentet e tyre, ai sfidon njëkohësisht karakterin e tyre. Asnjë post i rëndësishëm në ushtri nuk i jepet një greku. Sidoqoftë, pashai e di se skllevërit e shkolluar dhe të zellshëm paguajnë më shumë taksa sesa skllevërit injorantë dhe dembelë : kështu që ai favorizoi krijimin e shkollave greke dhe një universitet në Janinë.

Vetëm shqiptarët gëzojnë besimin e bashkatdhetarit të tyre të frikshëm : me ta, në momentet e tij të lira, ai është i gëzuar, komunikues dhe familjar; por, kur ai vesh petkun e komandantit, shqiptarë, grekë, myslimanë, gjithçka dridhet para tij, veçanërisht kur ai përdor këtë shprehje : “Bë atë që po të them, ose gjarpri i zi do të të hajë sytë.” Është një kërcënim pas të cilit vijon tortura, në rast mosbindjeje.” — M. B.

Vazhdo leximin

Komente

25 Nëntori, Dita Ndërkombëtare për Eliminimin e dhunës ndaj grave!

Publikuar

on

nga

Shkruan, Bujare ABAZI

Dhuna në familje, e veçanërisht dhuna ndaj grave e vajzave, megjithëse dukuri e shëmtuar sipas raporteve të vendeve të ndryshme, është e pranishme në çdo shoqëri, pa marrë parasysh sa e zhvilluar është ajo.
Pas goditjes së Globit me Covid-19, kjo dukuri ka arritur përmasa edhe më të mëdha.
Keshtu, shifrat flasin se 243 milion gra dhe vajza u abuzuan nga partneri gjatë vitit që po e lëmë pas. Ndërsa, mëpak se 40 përqind e tyre e raportojnë dhunën ose kërkojnë ndihmë.
Për dallim nga shtetet e zhvilluara që këtë dukuri e trajtojnë nga më shumë aspekte si: sociale, teorike, empirike e ligjore, në shoqërinë tonë për këtë temë ende nuk flasim mjaftueshëm hapur.
Gratë dhe vajzat e dhunuara shpesh nuk e denoncojnë dhunën, përshkak të nivelit të ulët të arsimit që kanë, nuk kanë një vend pune ose kanë punë të pasigurt, e cila nuk i siguron pavarësinë dhe kështu bëhen barrë e familjes, por shpesh herë edhe për shkaqe të turpit që ndjejnë.
Fuqizimi i grave dhe vajzave do të kërkoj përpjekje më të fuqishme të institucioneve dhe shoqërisë që për dhunën mos të heshtet, por të ndëshkohet dhunuesi e të funksionoj ligji.
Sigurisht se edhe mediat kanë një rol të rëndësishëm, ku tema të këtilla duhet më shpesh të bisedohen dhe të apsolvohen nga ekspertë të fushave të ndryshme, e që janë në relacion me eleminimin e kësaj dukurie, dhe mbi të gjitha, duhet vetëdijsuar grat dhe vajzat që kjo e keqe nuk ndodhë për fajin e tyre dhe se ata meritojnë një trajtim dhe përkrahje dinjitoze.
Një shoqëri e shëndoshë duhet të mendoj gjithë format për zvogëlimin , pse jo edhe eliminimin e kësaj dukurie, e cila negativisht ndikon në shëndetin fizik dhe mendor , jo vetëm të gruas apo vajzës sëdhunuar, por edhe më gjërë.
Linjat telefonike, qendrat për përkujdesje që janë në dispozicion të grave e vajzave të dhunuara, janë ende ndihmë modeste, prandaj ajo që duhet bërë ne si shoqëri , kërkon përkushtim, përkrahje, mirëkuptim dhe dashuri, sidomos nga familja.

Vazhdo leximin

Komente

Mallkimi i fëmijëve të Manastirit, Çashkës, Idrizovës, po asimilohen me ‘kirilicë’!

Publikuar

on

nga

Shkruan, Naser PAJAZITI

Në këtë përvjetor të Kongresit të Alfabetit Shqip, fëmijët shqiptarë të shumë vendbanimeve të Manastirit, Velesit, Çashkës, Idrizovës…etj, nuk iu gëzuan kësaj feste.

Ata janë një botë tjetër, të përjashtuar nga kjo festë. Ata nga mosha 6 vjeçe përballen me sfida dhe kalvare të llahtarshme, duke u detyruar që të ndjekin shkollimin në gjuhën maqedonase nga klasa e parë, sepse shteti nuk ia siguron të drejtën që të mësojnë në gjuhën e tyre amtare. Me vite të tëra këta fëmijë të vendbanimeve të thella rurale rriten e kaliten me shkonjat kirilicë. Ata janë “jetimët” e Marrëveshjes së Ohrit, këtij shteti që aspiron dhe po bën zhurmuesin e lirisë së të drejtave të njeriut pranë dyerve të Brukselit.

Por ana tjetër e këtij realiteti të trishtueshëm është se 15 vitet e fundit, thuajse të gjithë ministrat e arsimit ishin shqiptarë.

Vetëm pak kilometra nga Shkupi, për fëmijët shqiptarë të vendbanimit të Idrizovës nuk ka mësim në gjuhën e tyre amtare. Në shkollën që mban emrin
“Njegosh” sundimtarit malazez dhe të Mitropolitit të Cetinës të Kishës Ortodokse Serbe, ata nuk gëzojnë të drejtën që të mësojnë në gjuhën amtare nga klasa e pestë deri në klasën e nëntë. Ose të vazhdojnë maqedonisht, ose të detyrohen të udhëtojnë me dhjetëra kilometra në vendbanimet e tjera apo në Shkup për të mësuar në gjuhën e tyre. Komuna, por edhe shteti nuk ia mundëson këtë. Përkundër premtimeve, fëmijët shqiptarë të këtij vendbanimi janë pre e një loje politike.

Absurditeti më i madh është se shkolla “Njegosh” ka një kat të tërë bosh që nuk shfrytëzohet për mësim, për shkak të numrit të pakët të nxënësve maqedonas, por që nuk lejohet hapja e paraleleve shqipe nga klasa e gjashtë deri në të nëntën. Kundër hapjes së këtyre paraleleve janë çuar në protesta edhe prindërit e fëmijëve maqedonas, me arsyetimin se nuk ka kushte, mund të ketë probleme dhe padurueshmëri mes fëmijëve.

Fëmijët e fshatrave të largët të Çashkës e Velesit po ashtu janë pjesë e këtij diskriminimi. Shkolla qendrore në Çashkë numëron mbi 120 nxënës, ku 40 prej tyre janë nxënës shqiptarë që mësojnë në gjuhën maqedonase nga klasa e parë, për shkak se nuk u sigurohet mësimi në gjuhën amtare.

40 fëmijët e fshatrave Ellovec, Starigrad, Bosillcë, Banjicë, etj, nga mosha 7 vjeç detyrohen të mësojnë maqedonisht, janë të vendosur në konvikt për pesë ditë, ku duhet të qëndrojnë aty dhe janë larg familjeve të tyre.

Ata po asimilohen nën heshtjen e frikshme që ka kapluar këto vendbanime dhe zhurmën dhe perversitetin e politikës shqiptare institucionale dhe jashtëinstitucionale. Edhe aty prindërit maqedonas vazhdimisht çohen në protesta për të parandaluar hapjen e paraleleve shqipe, me arsyetime ndër të cilat edhe ato se si do të merren vesh fëmijët e tyre me ata shqiptarë, kur nuk do të dijnë maqedonisht, apo edhe se këtu është Maqedoni”.

Në Manastirin e Alfabetit dhe fshatin Këshavë e Dolencë janë vetëm pak paralele, ku ka mësim shqip, por që shumë lëndë dita ditës po mësohen në maqedonisht, me arsyetimin se nuk ka kuadro. Ndërsa nga 7 shkolla të mesme, asnjë paralele nuk është në gjuhën shqipe, dhe thuajse mbi 70 fëmijë shqiptarë detyrohen të regjistrohen në këto shkolla, ose të shpërngulen dhe të vijojnë mësimin në gjuhën amtare nëpër vendbanime tjera.
Janë edhe shumë vendbanime të tjera që përjetojnë këtë golgotë, ndërsa politika dhe zemërgjerësia shqiptare vijon me terkun e njejtë, me arsyen për të mos prishur marrëdhëniet ndëretnike.

Pas këtyre urimeve e përgëzimeve, asgjë e re për fëmijët shqiptarë në komunat Manastir, Veles, Çashkë, Gazi Babë (Idrizovë), të cilët kanë frikën në palcë që mos të flasin mbi këtë temë, që e ka në dorë dhe e mban peng politika e mbrapshtë, paaftësia e të zgjedhurve dhe zyrtarëve përgjegjës, që dobësitë i mbulojnë me arsyetimet mos të ndezim gjakrat dhe mos të hidhërojnë komshinjtë.

Pse po ndodhë ky diskriminim brutal antikushtetues. Pse nuk kërkohet përgjegjësi ligjore ndaj kryeministrit, ministrave përgjegjës, kryetarëve të komunave dhe drejtorëve të shkollave që po cënojnë të drejtat e fëmijëve shqiptarë, të cilëve u pamundësohet mësimi në gjuhën amtare. Ka masa ligjore penale edhe ndaj prindërve të organizuar nga motive politike. Shteti edhe ata duhet t’i godasë.

Mos të heshtin gjithë ato shoqata, ekspertë e nisma qytetare. Partitë që bërtasin e shkruajnë vetëm në internet, pse nuk organizojnë e ndihmojnë prindërit e këtyre vendbanimeve të ndërmarrin veprime ligjore. Kjo është e drejtë elementare demokratike që garantohet edhe me Kushtetutë! Tejkaloni interesat e juaja, mjaft më! Sot duhet të drejtojmë sytë kah këta fëmijë “jetimë” që po lëngojnë e mallkojnë, dhe nuk po shijojnë ëndrrën e tyre!

Vazhdo leximin

Komente

Ziadin Sela uron Ditën e Alfabetit: Shqiptarët që në vitin 1908 zgjodhën rrugën evropiane

Publikuar

on

nga

Kryetari i Aleancës për Shqiptarët, Ziadin Sela ka uruar shqiptarët për festën e shkronjave shqipe duke ua rikujtuar edhe njëherë se klasa politike drejtuese në Maqedoninë e Veriut është e paaftë, sipas tij, për ta jetësuar Ligjin për përdorimin e gjuhëve e me këtë përdorimin zyrtar të Gjuhës Shqipe, përcjell in7. Ja se çka shkruan Ziadin Sela:

Të nderuar bashkëkombas, kudo që ndodheni, të dashur shqiptarë, albanologë të vendit dhe të huaj, dashamirë të gjuhës sonë të bukur shqipe, muaji Nëntor si gjithmonë na vjen me festat më të rëndësishme për kombin, ndër të cilat edhe kjo e ABC-së shqipe.
Në betejën e madhe kulturore e shkencore, që u zhvillua në Manastirin historik, nga data 14 deri më 22 Nëntor, ngadhnjeu e vërteta toleranca dhe zëri i arsyes, i të gjithë delegatëve pjesëmarrës në këtë Kuvend. Të pranishmit në këtë Kongresi historik për gjuhën dhe alfabetin e saj, intelektualët , gjuhëtarët, shkrimtarët dhe atdhetarët, që erdhën nga katër anët e hapësirave shqiptare, dolën me një zë, miratimin e një alfabeti me bazë latine, garancë e vetme, me ardhmëri të sigurtë drejt popujve dhe kulturës së tyre evropiane.
Kongresi i Manastirit, që punimet i përfundoi më 22 Nëntor të vitit 1908, bashkë me ate të Drejtshkrimit të gjuhës shqipe të Tiranës, të vitit 1972, janë ngjarjet kulmore të kulturës sonë, prej ku doli gjuha letrare shqipe, vlera ndër më të rëndësishmet e qenies sonë kombëtare.
Këtë të arritur historike, që kaloi rrugë të mundimshme deri në fitoren e plotë, assesi nuk duhet lejuar të nënçmohet, të deformohet e të neglizhohet nga askush, qofshin ato edhe elita politike, siç janë edhe këto të Qeverisë së Republikës së Maqedonisë së Veriut, që assesi ta jetësojnë të plotë Ligjin për përdorimin e gjuhëve, që nënkupton gjuhën shqipe.
Urime Festën e Alfabetit shqip, të kësaj gjuhe perëndie, siç thoshte Naimi ynë i madh, GËZUAR!
Ziadin Sela
Vazhdo leximin

Aktuale