Connect with us

Argëtim

Si ndikon mësimi i dy gjuhëve të ndryshme te fëmijët

Published

on

Nga Lorela Garuli, psikologe

Voltiza Duro – Shumë fëmijë, veçanërisht ata që jetojnë jashtë vendit përballen me mësimin e dy gjuhëve në të njëjtën kohë, çka mund të shkaktojë edhe konfuzion.

Në një intervistë për suplementin “Life Pages” në “Gazeta Shqiptare”, psikologia Lorela Garuli tregon se në rastet e familjeve emigrante, fëmija mund të fillojë ta mësojë gjuhën e vendit ku jeton që në lindje me një dado ose në çerdhe dhe më vonë në kopsht.

Deri afër moshës 5- vjeçare fëmija do ta mësojë këtë gjuhë të dytë në mënyrë intuitive dhe të natyrshme, pa e kuptuar as vetë, sikur të jetë gjuhë nëne. Garuli më tej bën me dije se ka raste që kjo mund të shkaktojë konfuzion dhe bën që fëmijët të flasin një gjuhë hibride, pra në të njëjtën fjali të përfshijnë fjalë nga gjuhë të ndryshme.

Ndërkohë, psikologia shpjegon se një fëmijë që flet shumë gjuhë në fëmijëri, i jep mundësi trurit të ushtrohet dhe të ruajë një elasticitet që do ta ndihmojë më vonë në mësimin e gjuhëve të tjera.

Në cilën moshë fëmijët përmirësojnë elementët e komunikimit?
Gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi dhe element i identitetit kombëtar, por mbi të gjitha është tregues i identitetit social, matës direkt i zhvillimit të fëmijës, tregues i kontekstit në të cilin ai jeton dhe një prej parametrave kryesorë të të menduarit dhe zhvillimit kognitiv dhe i socializimit të fëmijës. Konsiderohet se që prej moshës 2 deri në 4 vjeç fëmija përsos shumë elementëve të komunikimit, sepse jo vetëm dëgjon, por ka filluar edhe të flasë e të shprehet.

Kjo është një periudhë në të cilën të folurit e fëmijës pëson gjithashtu ndryshime komplekse gramatikore.

Çfarë sjell te vogëlushët mësimi i dy gjuhëve në të njëjtën kohë?
Në rastin e fëmijëve bilingualë, ose thënë ndryshe, të mësuarit e dy gjuhëve deri në moshën parashkollore, natyrisht që kemi të bëjmë me një detyrë komplekse, sepse janë sisteme të ndryshme rregullash dhe struktura të veçanta.

Ka raste që kjo mund të shkaktojë konfuzion dhe bën që fëmijët të flasin një gjuhë hibride, pra në të njëjtën fjali të përfshijnë fjalë nga gjuhë të ndryshme. Ky mund të jetë i vetmi efekt negativ, pasi në parim fëmijët janë shumë më të prirur të mësojnë lehtësisht dhe natyrshëm gjuhë të huaja sesa të rriturit. Për më tepër, kur kjo vjen e vullnetshme, pra që fëmija i mëson me dëshirën e vet, është një argument tjetër bindës në favor të asaj që të mësuarit e disa gjuhëve nuk bën gjë tjetër veçse ndihmon dhe aspektet e tjera të zhvillimit kognitiv e mendor të fëmijës.

Duke qenë se zotëron disa gjuhë të cilat kanë struktura dhe sisteme të ndryshme shprehjeje, kjo nxit te fëmija edhe një lloj fleksibiliteti mendor, që do ta ndihmojë më vonë në jetë për të qenë dhe më efikas në zgjidhjen e problemeve, sepse ai ekspozohet ndaj mënyrave të ndryshme të të shprehurit dhe të komunikuarit.

Të mësuarit e gjuhëve të tjera të huaja në tërësi është pozitive dhe ka shumë benefite prej tyre.

Cila është mosha më e përshtatshme për t’i mësuar fëmijës një gjuhë tjetër?

Kur fëmija rritet në një familje ku prindërit flasin dy gjuhë të ndryshme, atij i duhen folur të dyja gjuhët që nga lindja dhe nuk ka moshë ideale për këtë, sepse ato mësohen njësoj si gjuhë amtare.

Ose në rastet e familjeve emigrante, fëmija mund të fillojë ta mësojë gjuhën e vendit ku jeton që në lindje me një dado ose në çerdhe dhe më vonë në kopsht. Deri afër moshës 5- vjeçare fëmija do ta mësojë këtë gjuhë të dytë në mënyrë intuitive dhe të natyrshme, pa e kuptuar as vetë, sikur të jetë gjuhë nëne. Pas moshës 5-6 vjeçare, mësimi i gjuhës bëhet ndryshe. Fëmija e ka mësuar sa duhet gjuhën e parë për t’u shprehur mirë. Atëherë ai do ta mësojë gjuhën e dytë si gjuhë të re të huaj.

Si e mëson fëmija një gjuhë të caktuar?
Riprodhimet e tingujve të parë janë rreth moshës 6 muajshe, “ma”, apo “ba”. Këto gjysma fjalësh të shkëmbyera në familje transformohen në fjalë në moshën 11-13 muajshe (mosha e fjalës së parë). Nga mosha 2- vjeçare, fëmija fillon të formojë fjali dhe në moshën 3-vjeçare shkëmbimi me mjedisin rrethues bëhet më kompleks. Të jesh dygjuhësh do të thotë të kuptosh dhe shprehesh minimalisht në dy gjuhë ose më shumë. Në lindje, fëmija ka aftësi të jashtëzakonshme mësimi; ai është i aftë të dallojë dhe regjistrojë tingujt e ndryshëm të gjuhës së nënës.

Megjithatë, rrallë ndodh të zhvillohet një dygjuhësi e ashtuquajtur “e ekuilibruar” me të cilën nënkuptohet një nivel i njëjtë në të dyja gjuhët. Në përgjithësi, është njëra gjuhë që dominon tjetrën. Te fëmijët vetëm në raste të rralla dygjuhësia është e ekuilibruar.

Si ndikon mësimi i më shumë se një gjuhe në fëmijëri?
Nëse flet shumë gjuhë që në fëmijëri, i jep mundësi trurit të ushtrohet dhe të ruajë një elasticitet që do ta ndihmojë më vonë në mësimin e gjuhëve të tjera.

Kjo predispozitë i lejon fëmijës të mësojë një gjuhë të tretë (ose të katërt e më shumë) më shpejt dhe në mënyrë më intuitive. Kjo mbase ndikohet nga fakti se jetohet në një familje kur respektohen kulturat e ndryshme dhe kështu, pranohet një gjuhë tjetër, përveç asaj të nënës.

Cilat janë këshillat tuaja për të ndihmuar fëmijët të flasin dy gjuhë?
Fëmijët kanë aftësi të madhe përshtatjeje, megjithatë duhen evituar disa gjëra, nëse qëllimi është që ata të flasin shumë gjuhë. Ja disa këshilla për ta ndihmuar fëmijën të bëhet dygjuhësh: nëse fëmija rritet në një familje ku të dy prindërit kanë kombësi dhe gjuhë amtare të ndryshme, secili le t’i flasë të vetën.

Nëse familja jeton në vend të huaj, le t’i flitet fëmijës në shtëpi gjuha e origjinës. Gjuhën e vendit ku jeton, ai do ta mësojë patjetër. Nuk ka asnjë gjuhë e cila është e padobishme apo e cila nuk ia vlen të mësohet.

Continue Reading

Argëtim

Blenë valixhen në ankand, familja shokohet nga ajo që gjen brenda saj

Published

on

By

Blenë valixhen në ankand, familja shokohet nga ajo që gjen brenda saj

Policia ka filluar hetimet pasi një familje gjeti mbetje njerëzore në valixhen që blenë nga një ankand në Zelandën e Re. Banorët e një shtëpie në South Auckland bënë zbulimin e frikshëm pasi hapën sendet e blera në banesën e tyre, shkruan BBC.

Policia ka filluar hetimet për vrasje dhe po tenton të identifikojë mbetjet njerëzore. Nuk besohet se familja që bleu valixhet është e përfshirë në vrasje. Policia e Zelandës së Re nuk ka dashur të jap më shumë komente, duke theksuar se po bëhet ekspertiza e mbetjeve.

Zyrtarët e policisë kanë thënë se prioriteti i tyre është “konfirmimi i identifikimit të të ndjerit, në mënyrë që të mund të përcaktojmë rrethanat e plota pas zbulimit”.

Ata shtuan, duke pasur parasysh “natyrën e zbulimit”, do të duhej kohë që të gjendeshin të afërmit.

Continue Reading

Argëtim

86-vjeçarja shpallet stjuardesa më e vjetër në botë

Published

on

Një e moshuar nga Bostoni, e cila ka punuar në aeroplan për 65 vjet, u shpall stjuardesa më jetëgjatë në botë nga rekordet botërore “Guinness”.

Bette Nash, 86 vjeç, filloi të punojë si stjuardesë në vitin 1957 për Eastern Airlines dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite në American Airlines pa asnjë mungesë pune.

Nash tha se ajo e ka kaluar pjesën më të madhe të karrierës së saj duke punuar në anijen Nju Jork-Boston-Uashington, sepse e lejon atë të kthehet në shtëpi natën për t’u kujdesur për djalin e saj, i cili ka aftësi të kufizuara.

Guinness tha se Nash është gjithashtu stjuardesa më e vjetër që shërben aktualisht në botë.

Nash tha në vitin 2017, kur ajo festoi 60 vjetorin e saj me kompaninë, se puna ka ndryshuar ndjeshëm që nga ditët e para.

“Duhet të kishe një gjatësi të caktuar, duhet të kishe një peshë të caktuar. Dikur ishte e tmerrshme. Hidhesh disa kilogramë dhe duhej të vazhdoje të peshoje veten, dhe më pas nëse do të qëndroje ashtu, do të të hiqnin. listën e pagave”, tha ajo për WJLA-TV.

Continue Reading

Argëtim

Ja cila është rruga më e rrezikshme në botë

Published

on

By

Ja cila është rruga më e rrezikshme në botë

Camino de las Yungas”, e njohur sot si “Rruga e vdekjes”, është një nga rrugët publike më të rrezikshme në botë dhe aktualisht destinacioni kryesor turistik në La Paz të Bolivisë.

Me gjatësi 64 kilometra, ajo ishte dikur e vetmja rrugë që lidhte qytetet La Paz dhe Coroico në rajonin e Yungas.

200 deri në 300 persona humbnin jetën në këtë rrugë çdo vit, prandaj në vitin 1995 u shpall si më e rrezikshmja në botë. Për shkak të këtij emërtimi, ajo fitoi popullaritet të madh në mbarë botën.
Ndërkohë në trasenë e dytë është ndërtuar një rrugë e re dhe e vjetra është përdorur për qëllime turistike vitet e fundit.

Sot vizitohet më së shumti nga çiklistët dhe të apasionuarit pas adrenalinës dhe çdo vit kalojnë rreth 25 mijë turistë.

Udhëheqësi turistik lokal Diego Del Carpio tregon se para se të mbërrijnë në rrugë, ata fillimisht vizitojnë faltoren Apacheta.

Pasi marrim lejen, ne ngasim biçikletat në rrugë. Ne shohim një peizazh 180 gradë dhe dëshmojmë formimin e akullnajave për shkak të proceseve gjeologjike dhe ndryshimit të motit.

Zbritja nëpër rrugë zgjat disa orë, duke filluar nga një lartësi prej 4.670 metrash dhe duke përfunduar në 1.100 metra në Yolosa.

Është gati tre metra e gjerë, pa gardh dhe asgjë që do t’i ofronte ndonjë siguri automjeteve. Aksidenti më i rëndë rrugor në Bolivi ndodhi në korrik të vitit 1983 pikërisht në këtë rrugë kur një autobus ra në një humnerë ku humbën jetën 100 persona.

Continue Reading

Aktuale