Connect with us

Argëtim

Foto të rralla të Edi Ramës, nuk e keni parë kurrë kështu (FOTO)

Published

on

Memorie.al sjell dëshminë e rrallë të skulptorit të njohur, Agim Rada, në emisionin RREFIM në Tv Scan, lidhur me miqësinë e hershme me mikun dhe kolegun e tij, Kristaq Rama, për të cilin flet me simpati dhe e kundërta për të birin, Edin, që dikur e mbante afër… “Asgjë nuk i dua, vetëm të në lejë të punojmë të qetë”, shprehet skulptori rebel për kryeministrin aktual që dikur e kishte idhull Radën dhe në librin e tij “Refleksione”, ka shkruar gjatë për të….?!

Para pak kohësh në emisionin e njohur RREFIM në Tv Scan me president znj. Elvana Hana, emision që ka për autor gazetarin Dashnor Kaloçi dhe moderatore Albana Shehu Qirjako, ka qenë i ftuar skulptori i njohur, Agim Rada, i cili është dhe autori i bustit të Mit’hat Frashërit që u vendos në kodrat e liqenit të Tiranës me ceremoni zyrtare dhe që pati një reagim të ashpër nga segmente të majta, etj. Veç të tjerash në rrëfimin e tij në Tv Scan, zoti Rada ka bërë dhe një histori të shkurtër të historisë së tij familjare dhe personale, duke u ndalur edhe në raportet dhe marrëdhëniet që ai ka pasur me mikun e kolegun e tij, skulptorin Kritaq Rama, si dhe të birin e tij, Edin, i cili në vitet ’80-të e ka pasur si idhull Radën dhe në librin e tij “Refleksione” ka shkruar gjatë dhe për të. Por kjo gjë nuk e ka mikluar aspak Radën, i cili në këtë emision pasi ka treguar rreth miqësisë që ai ka pasur me Edin deri në vitin 1990, është shprehur se që nga ajo kohë e deri më sot, pra plot 30 vjet me rradhë ai nuk e ka takuar fare dhe as nuk ka pirë qoftë dhe një kafe me kryeministrin e sotëm. Për më shumë rreth kësaj, por dhe ngjarje e histori të tjera nga jeta e tij, na njeh intervista që po publikojmë në këtë shkrim e realizuar nga moderatorja, Albana Shehu.

Albana Shehu: Zoti Rada, ju jeni një artist dhe një skulptor i vjetër me një karrierë të gjatë pune mbi 45-vjeçare dhe veprat tuaja janë të shpërndara dhe të vendosura jo vetëm në qytetin e Tiranës, por dhe në qytete të tjera në të gjithë Shqipërinë. Por ajo që ju bëri edhe më të njohur, ishte kjo vepër, ky bust, i Mit’hat Frashërit, të cilin regjia po na e paraqet dhe po e shikojmë këtu në monitor…

Ju falenderoj që e nisët me këtë punë timen dhe u bë shumë mirë, pasi ishte një eveniment shumë i rëndësishëm ky që ndodhi me ardhjen në Shqipëri të eshtrave të patriotit të madh Mithat Frashëri, e gjithashtu vendosjen e bustit të tij në kodrat e liqenit përkrah vëllezërve Frashëri.

Kjo është një punë e duarve tuaja dhe është bërë në një kohë rekord të themi…dhe është derdhur në bronx një punë e tillë ku çdo detaj duket që është punuar me një dashuri…

Po…në përgjithësi arti ka një sekret po themi apo një specifikë të veçantë, pasi nëse ti mendon që të krijosh një objekt, një punë të bukur, në mos pastë dashuri ndërmjet teje dhe asaj që do krijosh, ajo gjithmonë do dali një gjë fallco, e sipërfaqëshme, një gjë që nuk thotë gjë. Unë kurrë në jetën time nuk kam bërë gjëra që nuk më pëlqejnë dhe që unë nuk do të dua t’i bëj. Nuk kam bërë as në rininë time kur atëhere ishte i detyruar të bëje kështu figura politike, unë jam shmangur që t’i jepja hapësirë shpirtit dhe lirisë time që unë të bëja dhe krijoja atë që dua.

Do ndalemi përsëri tek kjo vepër e juaja, por po kthehemi pak në kohë në historinë e jetës suaj. Ju keni lindur në Tiranë…

Po, unë kam lindur në Tiranë në vitin 1953 në një shtëpi të vjetër, shtëpi qerpiçi që im atë e bëri vetë pasi doli nga burgu, duke përdorur copa llamarinash, teneqe, tjegulla, ç’të gjente, me shumë vështirësi për të na strehuar ne të vegjlit aty nën atë strehë.

Ju jeni rritur me një fëmijëri shumë problematike, pasi prindërit tuaj kanë hequr një kalvar që ne duhet ta tregojmë…Ja po shikojmë këtë fotografi ku janë dy prindërit tuaj, një zotëri dhe një zonjë mjaft të pashëm të cileve ua dallohet fisnikëria brenda tyre…

Kjo është e vërtetë, pra fëmijëria ime e vështirë, por unë nuk jam nga ata njerëz që sot të marr flamurin dhe të them se jam i persekutuar…! Por me që ishim te pyetja juaj për prindërit, desha të theksoj se pikërisht kjo lloj rrace, u luftuan nga fshatarët të zbritur nga mali. Unë e kam thënë diku se njerzit e bukur, komunizmi i urrente. Unë mbaj mënd në fëmijrinë time dhe më pas se vajzat më të bukura të Tiranës, anatemoheshin dhe përfliteshin deri duke u quajtur prostituta, vetëm e vetëm pse ishin të bukura. Po kështu edhe meshkujt quheshin vagabond, rrugaçë, gangster, etj etj. Dhe kjo pse laheshin, visheshin bukur, parfumoheshin etj., etj., dhe kjo shkonte kundër ideollogjisë së atij sistemi dhe konsiderohej krim. Por para kësaj, kjo gjë ndodhi me inteligjencën kombëtare, me klerin kombëtar, me të gjithë intelektualët që kishin mbaruar shkollat në Perëndim, që për mendimin tim kanë qenë vetëdija kombëtare. Të gjithë këta u burgosën apo përfunduan internimeve. Në rast se nuk do ndodhte kjo, pra në rasr se nuk do burgoseshin këta dhe do të dëgjohej mendimi i tyre apo i këtij personaliteti që po shohim këtu në ekran, pra Mithat Frashërit, nuk do ishte Shqipëria kështu si është dhe siç mbeti pas Luftës, por do ishte një vënd shumë i zhvilluar.

Kthehemi përsëri tek fëmijria juaj dhe vështirësitë e asaj kohe për shkak të burgosjes së babajt tuaj.

Po, babaj im u burgos me pa të drejtë. Ai ishte antikomunist dhe si i tillë u dënua. Vetëm në Shqipëri ndodhnin dënime dhe burgosje të tilla ku një ndër mijra ishte dhe babai im. Pas burgosjes së babajt, mamanë time e internuan në Berat, pastaj nga Berati në Tepelënë, e kështu me rradhë si mijra e mijra familje shqiptare. Me që jemi në këtë pikë, pra te internimet, te Tepelena që po bëhet zhurmë e madhe këto ditë, përfitoj nga rasti të ndalem pak. Unë kam dëgjuar këta historianët, kështu u thonë se unë nuk mund t’i quajt historian ata. Se historia nuk mund të quhet profesion, pasi ajo është më shumë kulturë. Dhe ne nuk kemi nevojë për profesionin e këtyre dy tre kokrrave që të na mësojnë ne, duke na shtrembëruar realitetin. Pasi ka ardhur koha që nëse unë dua të di për Pirron e Epirit apo Jul Çezarin, i kam të gjitha mundësitë që ta mësoj se kush kanë qenë ata. Por këta më duket se jo pa qëllim, deformojnë historinë, deformojnë emra etj etj. Nuk e di a më lejohet këtë në këtë emision që të përmënd emra…

Po patjetër, nuk kemi asnjë problem…

Po, se shof atë Paskal Milon, shof një Pëllumb Xhufin, ç’janë ca, një Gjeçov quhet, që janë jashtë kohës dhe pa dinjitet. Pasi të shkelësh mbi dhimbjet e të tjerëve dhe të tallesh dhe të përqeshësh ata që u vranë dhe u masakruan për hiç gjë e ta quash Tepelenën, “Kamp pushimi”, kjo minimum nuk është normale. Nuk ja dua të keqen njeriu, por ta kishin provuar prindërit e këtyre që përmënda më lart, ta kishin provuar baltën e Myzeqesë dhe gërxhet e Tepelenës, t’u vdisnin fëmijët në breg të lumit, ta kishin provuar ata, dhe pastaj të flisnin…?! Ata të mos na trumbetojnë vetëm ato të mira që na paska sjëllë ai regjim dhe për këtë që thashë të mos thonë asnjë fjalë.

Po nëna juaj, pse ishte në ato kampe…?

Nëna ime, faji i vetëm i nënës sime që provoi ato kampe të tmerrshme, ishte se bashkëshorti i saj ishte në burg, kaq. Gjë e cila ishte me urdhër nga fqinjët, pra që të pastrohej Shqipëria nga kjo lloj rrace duke i burgosur dhe internuar ata në mënyrë që të mos egzistonte më vetëdije kombëtare. Ai pushtet nuk i donte këta zotnilerët që thashë më lart dhe që kishin mbaruar shkollat në Perëndim, ai pushtet donte ata që zbritën nga malet të palarë, zhul dhe të paditur. E ka përcaktuar bukur Dritëro Agolli te “Krevati Perëndorit’, ku ai partizani me opinga me baltë u shtri në krevatin e Perandorit dhe tha: “Tani jam unë Perandor, pushteti është i imi”. Dhe ashtu qe, pushteti iu dha atyre. Babai im përftoi nga një amnisti e përgjithshme dhe nga dhjetë vjet që u dënua, bëri katër vjet burg politik dhe doli.

A i keni marrë dëmshbërblimet e burgut siç është ligji prej kohësh…?

Apsolutisht jo, asgjë nuk kemi marrë. Shiko, nëna ime është gjallë jeton ende në moshën 97 vjeçare dhe ajo në bazë të ligjit është përfituese e parë, por nuk kemi marrë siç të thashë asgjë. I thonë jo po duhet kjo, jo po duhet ajo, jo ta shikojmë, etj etj.

Të kthehmi tek fëmijria juaj, kur dhe si ju lindi dëshira për të vizatuar?

Kjo gjë ka ndodhur kur unë kam qenë fare i vogël dhe për fat të mirë e kishim shtëpinë ngjitur me Stabilimentin “Mihal Duri” ku kanë qenë barakat e skulptorëve dhe piktorëve. Dhe unë isha i detyruar që të kaloja aty disa herë në ditë dhe teksa i shikoja që ata pikturonin, shkoja dhe unë në shtëpi dhe mundohesha të bëja të nëjtën gjë, por më vinte turp që t’ua tregoja atyre se çfarë dija të bëja. Aty ishte Sali Shijaku, Perikli Çuli, Myrteza Fushekati, Harrilla Dhimo, i ndjeri që kam një respekt të veçantë, pasi prej atij më ndryshoi edhe jeta mua, e shumë të tjerë që më donin dhe më afronin mua pasi si duket shikonin tek unë një fëmijë që premtonte apo e donte atë profesion.

A ju afronin ata, ju futeshit në studiot e tyre?

Po, patjetër, më donin dhe më afronin dhe entuziasmoheshin kur shikonin ndonjë vizatim timin apo kur bëja ndonjë skulpturë të vogël me baltë. Dhe më thonin shpesh që të vijoja të vizatoja që të shkoja në shkollë në Lice. Dhe më ndihmoi fati vërtet. Kam pasur një mësuese të shkelqyer, Vangjeli Çomorra, bashkëshortja e shkrimtarit të njohur, Spiro Çomorra. Zysh Vangjelia ka qenë e 8-vjeçares, kurse mësuese të klasës së parë kam pasur Gjinovefa Qirjako, e shkëlqyer, asaj ja dedikoj që shënjoi jetën dhe profesionin tim. (Ajo ishte gruaja e Sotir Qirjakos, një mësues fizikant dhe shahist i madh).

Pra ajo ishte e para që vuri re tek ju talentin për të vizatuar…?

Po ajo, zysh Gjonovefa pasi e pa që unë kisha një farë talenti për të vizatuar, na thoshte para klasës: “Gimi nuk do të na e thotë mësimin e Këndimit me gojë para klasës, por do të na e parqesi me vizatime”. Dhe unë me ato lapsat me ngjyra që m’i jepte po kjo zyshë, i vizatoja dhe ajo kënaqej e më nxirrte para klasës duke më lavdëruar. Dhe unë kisha kënaqsi të madhe.

Po në shkollë si shkuat, kur dihej biografia juaj…?!

Shiko, ne kemi pas një fat që në lagjen tonë kemi pasur të gjithë vëndali dhe asnjë të ardhur. Shkonim shumë mirë me njëri tjetrin të gjitha familjet. Edhe kryetar Fronti kemi pasur një burrë shumë të mirë, një zotni. Vladimir Shanto quhej, ishte vëllai i Vasil Shantos. Dhe prej atij e kam shkollën unë. I tha babai: Si do ta t’ja bëjmë për Gimin? “Mos u mërzit”, i tha ai babës, “do ta rregullojmë se s’bën”. Dhe vërtet, unë shkova e konkurovë në Lice dhe dola shumë mirë. Por kur do filloj shkollën, më ikën dy vëllezër përnjeherë ushtarë. Mendo, ata ishin krah pune atëhere dhe në këto kushte unë u detyrova q ëtë kthehesha natën në shkollë dhe ditën të punoja për me ndihmu familjen dhe veten. Kam bërë punë të ndryshme nga më të rëndat, punë skllavi…

Dhe ishit vetëm 14-15 vjeç…?

Po vetëm 14-15 vjeç dhe kam bërë punë që të gjithë ata që më njofin, pra që i kam pas nëpër punra të ndryshme, e dinë që unë them të vërtetën. Kam punuar në Përpunim Druri, ngarkoja dërrasa, mblidhja tallashin, e kishim afër atë. Pastaj shkova në fabrikë të Tullave te Treshi, në Kamëz, atje shtyja vagona me tulla. Një punë shumë e vështirë, unë isha kalama dhe çizmet më rrinin sipër gjurit. Ato ishin çizme llastiku dhe mbusheshin me ujë dhe me baltë dhe ta kalbnin këmbën, pra ishte më mirë të rrije zbathur se me këmbë në çizmet me ujë. Kisha dhe një pallto ushtarake të vjetër që e kishte pas baba dhe atë vishja dhe e mbërtheja mirë. Kur shkoja ishte mirë se kishte autobus, por kur vija nuk kishte dhe isha i detyruar të kthehesha në këmbë në shtëpi dhe rrugës nga që më dilnin qen përpara, mbaja gjithmonë me vete nga një dru që t’i trembja të mos më hanin.

Continue Reading

Argëtim

86-vjeçarja shpallet stjuardesa më e vjetër në botë

Published

on

Një e moshuar nga Bostoni, e cila ka punuar në aeroplan për 65 vjet, u shpall stjuardesa më jetëgjatë në botë nga rekordet botërore “Guinness”.

Bette Nash, 86 vjeç, filloi të punojë si stjuardesë në vitin 1957 për Eastern Airlines dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite në American Airlines pa asnjë mungesë pune.

Nash tha se ajo e ka kaluar pjesën më të madhe të karrierës së saj duke punuar në anijen Nju Jork-Boston-Uashington, sepse e lejon atë të kthehet në shtëpi natën për t’u kujdesur për djalin e saj, i cili ka aftësi të kufizuara.

Guinness tha se Nash është gjithashtu stjuardesa më e vjetër që shërben aktualisht në botë.

Nash tha në vitin 2017, kur ajo festoi 60 vjetorin e saj me kompaninë, se puna ka ndryshuar ndjeshëm që nga ditët e para.

“Duhet të kishe një gjatësi të caktuar, duhet të kishe një peshë të caktuar. Dikur ishte e tmerrshme. Hidhesh disa kilogramë dhe duhej të vazhdoje të peshoje veten, dhe më pas nëse do të qëndroje ashtu, do të të hiqnin. listën e pagave”, tha ajo për WJLA-TV.

Continue Reading

Argëtim

Ja cila është rruga më e rrezikshme në botë

Published

on

By

Ja cila është rruga më e rrezikshme në botë

Camino de las Yungas”, e njohur sot si “Rruga e vdekjes”, është një nga rrugët publike më të rrezikshme në botë dhe aktualisht destinacioni kryesor turistik në La Paz të Bolivisë.

Me gjatësi 64 kilometra, ajo ishte dikur e vetmja rrugë që lidhte qytetet La Paz dhe Coroico në rajonin e Yungas.

200 deri në 300 persona humbnin jetën në këtë rrugë çdo vit, prandaj në vitin 1995 u shpall si më e rrezikshmja në botë. Për shkak të këtij emërtimi, ajo fitoi popullaritet të madh në mbarë botën.
Ndërkohë në trasenë e dytë është ndërtuar një rrugë e re dhe e vjetra është përdorur për qëllime turistike vitet e fundit.

Sot vizitohet më së shumti nga çiklistët dhe të apasionuarit pas adrenalinës dhe çdo vit kalojnë rreth 25 mijë turistë.

Udhëheqësi turistik lokal Diego Del Carpio tregon se para se të mbërrijnë në rrugë, ata fillimisht vizitojnë faltoren Apacheta.

Pasi marrim lejen, ne ngasim biçikletat në rrugë. Ne shohim një peizazh 180 gradë dhe dëshmojmë formimin e akullnajave për shkak të proceseve gjeologjike dhe ndryshimit të motit.

Zbritja nëpër rrugë zgjat disa orë, duke filluar nga një lartësi prej 4.670 metrash dhe duke përfunduar në 1.100 metra në Yolosa.

Është gati tre metra e gjerë, pa gardh dhe asgjë që do t’i ofronte ndonjë siguri automjeteve. Aksidenti më i rëndë rrugor në Bolivi ndodhi në korrik të vitit 1983 pikërisht në këtë rrugë kur një autobus ra në një humnerë ku humbën jetën 100 persona.

Continue Reading

Argëtim

Historia e pulës pa kokë, që “shokoi” shkencën

Published

on

Shtatëdhjetë vjet më parë, një fermer i preu kokën një pule, por ajo refuzoi që të ngordhte. Mike, siç u quajt pula, mbijetoi për 18 muaj dhe u bë e famshme. Por si mbijetoi kaq shumë?

Më 10 shtator të vitit 1945, Lloyd Olsen dhe gruaja e tij, Clara, po prisnin pulat e fermës së tyre në Fruita, Kolorado.

Ai u priste kokat pulave, e shoqja i pastronte.

Por një nga 40 a 50 pulat e prera, nuk sillej si të tjerat.

“Ajo ishte akoma gjallë dhe ecte vërdallë,” thotë stërnipi i çiftit, Troy Waters, edhe ai fermer në Fruita. Pula shkelmonte dhe vraponte, dhe nuk ndalonte.

Njihuni me 42 vjeçarin që fle 300 ditë të vitit, vuan nga sëmundja e rrallë

Ata e vendosën në një arkë të vjetër mollësh për të kaluar natën. Kur Lloyd Olsen u ngrit mëngjesin tjetër, për të parë se çfarë kishte ndodhur, “pa se ajo gjëja e mallkuar ishte gjallë akoma,” thotë Waters.

“Është pjesë e historisë së çuditshme të familjes sonë,” thotë Christa, gruaja e Waters.

Waters e kishte dëgjuar historinë kur ishte i vogël, kur stërgjyshi i tij erdhi të jetonte me familjen e tyre, pasi ishte i sëmurë.

I moshuari fliste për orë të tëra për pulën. Fjalët nisën të përhapen në mbarë zonën për mrekullinë e zogut pa kokë.

Një gazetë lokale dërgoi një reporter për të intervistuar Olsen dhe dy vite më vonë, një promovues cirku, Hope Wade, shkoi atje.

Ai kishte një propozim të thjeshtë: nxirreni në cirk dhe bëni para. Fillimisht ata vizituan Universitetin e Jutah, ku pula iu nënshtrua disa testeve.

Thuhej se shkencëtarët e universitetit ua prenë kokën shumë pulave të tjera për të parë nëse do mbijetonin.

Pikërisht këtu revista Life u njoh me historinë e pulës së mrekullisë Mike.

Ndërkohë Lloyd, Clara dhe Mike nisën një turnr në SHBA. Ata shkuan nga Kalifornia në Arizona dhe Hope Wade e mori Mike në turne në pjesën juglindore të vendit kur çifti duhej të kthehej në fermë për të korrurat.

Udhëtimet e zogut janë dokumentuar me kujdes nga Clara në një libër të ruajtur me armë sot nga Waters.

Njerëz nga mbarë vendi shkruanin letra për ta, jo të gjitha pozitive. Njëri i krahasonte ata me nazistët. Pas turit të parë, familja Olsen e dërgoi Mike në një shfaqje në Feniks, Arizona, kur goditi katastrofa në verën e vitit 1947.

“Këtu ngordhi, në Feniks,” thotë Waters. Mike ushqehej më ushqim të lëngshëm dhe ujë, të cilin ia derdhnin direkt në ezofag. Ata ia pastronin me kujdes mukusin nga fyti.

Ata e ushqenin me pikatore dhe ia pastronin fytin me shiringë. Natën që ngordhi, ata u zgjuan në dhomën e motelit nga zhurmat e zogut që po mbytej. Ata kërkuan me shpejtësi një shiringë, por e kishin harruar në cirk.

Olsen nuk tregoi kurrë se çfarë u bë me zogun e ngordhur.

Por si mbijetoi kaq gjatë?

Gjëja që e habit Dr. Tom Smulders, një ekspert pulash në Universitetin e Njukasëllit, është fakti që zogu nuk nxori gjak.

Faktin që mund të jetonte pa kokë, ai e shpjegon lehtë. Një njeri mund të humbasë kokën dhe kjo nënkupton të humbasësh trurin.

Për një pulë është ndryshe.

“Do habiteshit po të shikonit sa të vogël e ka trurin”, thotë ai.

Ai është i përqendruar kryesisht prapa syve. Raportimet flasin se sqepi, fytyra dhe sytë e Mike ishin hequr me një të goditur.

Por Smulders mendon se rreth 80 për qind e trurit dhe gjithçka që kontrollon trupin e pulës, përfshi zemrën, frymëmarrjen dhe tretjen, mbeti e paprekur.

Në atë kohë u sugjerua se Mike mbijetoi për shkak se një pjesë e trurit i mbeti ngjitur me trupin.

Por përse nuk patën sukses ata që tentuan të rikrijojnë këtë rast? Duket se në rastin e Mike, prerja ishte fiks në vendin e duhur, duke krijuar një mpiksje që pengoi gjakderdhjen.

Thuhet se Olsen tentoi të ripërsërisë suksesin, por nuk ia doli. Kur u kthye në fermë, njerëzit i kërkon t’i qeraste me birra, pasi ishte bërë shumë i pasur.

Në fakt ai bëri pak para, bleu një korrëse bari dhe dy traktorë, duke zëvendësuar kalin dhe mushkën.

Po ashtu në atë kohë bleu edhe një kamionçinë Chevrolet. “Megjithatë pjesën tjetër të jetës e kaloi sërish si fermer,” thotë stërnipi i tij.

Continue Reading

Aktuale