Connect with us

Shëndeti

Pse gjinjtë e femrave tek njerëzit janë aq të mëdhenj

Published

on

Gjinjtë janë të formave dhe të madhësive të ndryshme, por e kanë një të përbashkët: Të qenit ndryshe tek njerëzit në krahasim me qeniet e tjera të gjalla, shkruan Business Insider.

Më shumë se 5.000 specie gjitarë e banojnë planetin tonë, Tokën. Por, Homo sapienët janë e vetmja specie me gjinj të përhershëm.

Disa mund ta quajnë tërheqëse këtë anomali njerëzore, por ky fakt nxit edhe pyetjet: Pse gjinjtë njerëzorë janë aq të mëdhenj? A janë tash të tillë për shkak të një gabimi në evolucion?

Secilit gjitar i formohen gjinjtë e përkohshëm, gjatë ovulimit apo ushqyerjes. Qëllimi i tyre është prodhimi i qumështit. Sapo të shteret qumështi, gjinjtë zhduken.

Por, kështu nuk ndodh me femrat tek njerëzit, gjinjtë e të cilave formohen gjatë pubertetit, e jo gjatë shtatzënisë. Në një pikë të caktuar gjatë evolucionit tonë, diçka ka ndryshuar. Pse?

Më 1987, biologu Tim Caro ka shqyrtuar shtatë teori ekzistuese rreth kësaj teme. Njëra prej tyre thotë se gjinjtë njerëzorë i mundësojnë të sapolindurve të ushqehen nga ijët, duke iu dhënë nënave të tyre më shumë lëvizshmëri për veprime të tjera.

Por, kjo teori nuk shpjegon pse gjinjtë mbeten edhe pasi faza e ushqyerjes përfundon.

Ideja ndoshta më e popullarizuar nga të gjitha është propozuar nga Charles Darwin, dhe më pas është shqyrtuar nga zoologu Desmond Morris, në një libër të botuar më 1967.

Në të, Morris sugjeron se gjinjtë janë zhvilluar si simbol gjinie, për të zëvendësuar fryrjen e të pasmeve të femrave të qenieve të tjera të gjalla gjatë ovulimit.

Kur paraardhësit tanë filluan të ecnin në këmbë, organet e tyre seksuale më nuk mbetën aq të dallueshme sa dikur.

Prandaj, meshkujt nuk kishin mënyrë të qartë për të ditur se kur një femër ishte e pjekur seksualisht, dhe gjinjtë mund të jenë zhvilluar për këtë arsye.

Kjo teori përpiqet të shpjegojë të paktën pse gjoksi i femrave tek njerëzit fryhet gjatë pubertetit, por prapë nuk e shpjegon se pse gjinjtë mbeten edhe pas menopauzës.

T’i analizojmë edhe pak gjinjtë njerëzorë. Ato dallojnë nga gjinjtë e qenieve të tjera të gjalla për nga sasia më e madhe e yndyrës që përmbajnë. Yndyra zgjeron indin e gjirit, duke i dhënë atij formë. Disi sikur qumështi, por në mënyrë të përhershme.

Gjinjtë njerëzorë mund të bëhen aq të mëdhenj, sa që shkaktojnë dhimbje shpine dhe gjoksi. Prandaj, shumë femra i zvogëlojnë gjinjtë e tyre. Mbi 61.000 femra i kanë zvogëluar më 2016 vetëm në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Por, gjinjtë nuk shkaktojnë vetëm shqetësim për disa. Ato mund të jenë edhe vdekjeprurëse. Kanceri i gjirit është shkaktari numër 1 i vdekjeve të lidhura me kancerin tek femrat në mbarë botën. Ai prek rreth 1.5 milion femra çdo vit, dhe vetëm më 2015 i ka marrë jetën 570.000 femrave.

Por, sipas informatave që kanë arritur të nxjerrin shkencëtarët, kanceri i gjirit nuk është i përhapur tek qeniet e tjera të gjalla. Kjo mund të jetë për shkak se rreziku i prekjes nga kanceri rritet me moshën, dhe qeniet e tjera të gjalla nuk jetojnë aq gjatë sa për t’u prekur nga ky lloj i kancerit. Apo, ndoshta arsyeja ka të bëjë me vetë indin e përhershëm të gjirit.

Sigurisht, gjinjtë e kanë zënë vendin e tyre në kulturën dhe shoqërinë njerëzore. Ato mund t’i bëjnë femrat të ndihen të dëshiruara, të pavarura, apo të fuqishme.

Dhe, gjinjtë kanë ndihmuar të ndërtohen perandori të tëra, falë vetëm aftësisë së tyre për të joshur.

E, duket se, për të mirë apo për të keq, gjinjtë njerëzorë s’kanë për t’u zhdukur.

Continue Reading

Shëndeti

​Studimi: Vaksinat anti-Covid, të sigurta në shtatzëni, nuk rrisin rrezikun e abortit

Published

on

Gratë shtatzënë hezitojnë të marrin dozën anti-Covid pasi kanë frikë për shëndetin e tyre dhe të fëmijës, por dy studimet e fundit kanë arritur në përfundimin se vaksinimi i kësaj popullate është i sigurt para dhe gjatë shtatzanisë. Kërkimet kanë zbuluar se vaksinat kundër Covid-19 nuk rrisin rrezikun e humbjes së fëmijës dhe nuk kanë asnjë ndikim negativ në shtatzëni.

Dy kërkime të reja shkencore konfirmojnë se vaksina kundër koronavirusit është është e sigurt para dhe gjatë shtatzënisë duke hedhur poshtë informacionet që qarkullojnë në rrjetet sociale në lidhje me abortin dhe infertilitetin.

Një studim i shkencëtarëve norvegjezë i botuar në Gazetën Mjekësore Amerikane ka dalë në përfundimin se nuk është gjetur asnjë lidhje midis vaksinave kundër Covid-19 dhe një rreziku në rritje të abortit gjatë tremujorit të parë të shtatzënisë.

Ekipi norvegjez analizoi të dhënat e rreth 18 500 grave shtatzëna, të cilat ishin vaksinuar me vaksinat e Pfizer/Biotech, Modernës dhe AstraZenecës.

Pjesë e studimit ishin dhe 4 500 gra, të cilat kishin kaluar një abort gjatë tremujorit të parë të shtatzanisë.

Autorët arritën në përfundimin se studimi nuk gjeti prova të një rreziku në rritje për humbjen e hershme të shtatzënisë pas vaksinimit kundër Covid-19 duke konfirmuar gjetjet nga studimet e mëparshme që mbështesin vaksinimin gjatë shtatzënisë.

Sipas shkencëtarëve norvegjezë është shumë e rëndësishme që gratë shtatzëna të vaksinohen sepse ato kanë një rrezik më të lartë të shtrimit në spital dhe komplikimeve nëse infektohen si dhe rrezikojnë të lindin para kohe.

Ata konfirmojnë se vaksinimi gjatë shtatzënisë mund të mbrojë fëmijën nga virusi në muajt e parë pas lindjes.

Studimi i dytë ndërkombëtar, i botuar në revistën mjekësore The Lancet shqyrtoi 107 gra të cilat mbetën shtatzënë ndërsa morën pjesë në provat e vaksinës AstraZeneca në Mbretërinë e Bashkuar, Brazil dhe Afrikën e Jugut.

Ata arritëm në konkluzionin se vaksina e kompanisë AstraZeneca nuk ka asnjë efekt negativ në shtatzëni dhe fertilitet.

Por, mungesa e të dhënave klinike mbi ndikimin e vaksinave të koronavirusit në shtatzëni ka çuar në hezitimin e shtatzënave për të marrë vaksinat, pavarësisht rrezikut të shtuar të Covid-19 në këtë popullatë.

Continue Reading

Shëndeti

Shikim i turbullt nga qëndrimi i gjatë para ekraneve? Ja çfarë duhet të bëni

Published

on

Fakti që shumë e më shumë njerëz po punojnë nga shtëpia këto muaj, nënkupton se ata kalojnë më shumë orë duke parë ekranet e kompjuterave dhe pajisjet e lëvizshme si celularët dhe tabletët. Ekspertët e syve në Mayo Clinic në SHBA, thonë se kjo mund të krijojë disa probleme të përkohshme me shikimin.

Sipas tyre nëse shihni shumë gjatë në një monitor kompjuteri apo në celular, dhe më pas përjetoni një shikim të turbullt të përkohshëm, kjo ka të ngjarë të ndodhë pasi po thahet shtresa e lagështisë në sipërfaqen e përparme të syrit tuaj.

“Nëse niveli i lagështisë nuk është i duhuri dhe i njëtrajtshëm, dhe me cilësinë dhe sasinë e duhur, shikimi ka tendencë që të turbullohet. Prandaj njerëzit mund të vërejnë se kanë një shikim të paqartë,në një moment ata shohin në mënyrë të mjegullt. Por vetëm pak me vonë shikimi qartësohet vetë”-thotë dr.Muriel Shornak, optometre në Mayo Clinic.

Pulitja e syve përhap një sasi loti të rëndësishëm mbi sipërfaqen e përparme të syrit. “Sa herë që jemi duke bërë ndonjë gjë që kërkon vëmendje të veçantë tek detajet vizuale, bie shkalla e pulitjes së syve tanë”- shton ekspertja.

Në vend të një shkalle normale të pulitjes nga çdo 5-7 sekonda, kur shihni mbi një ekran ju mund të pulitni sytë vetëm çdo 15-20 sekonda.“Pulitja e syve është jashtëzakonisht e rëndësishme, pasi garanton komoditetin tonë. Ky është padyshim një veprim aspak i kushtueshëm për ne”-thotë dr.Shornak.

Prandaj herën tjetër kur ta gjeni veten duke vështruar një ekran, provoni rregullin 20-20-20. “Çdo 20 minuta, shihni diçka 20 metra larg, pulitini 20 herë sytë për 20 sekonda”-thotë ajo. Mund të ndihmojë edhe përdorimi në mënyrë periodike dhe gjatë gjithë ditë si një solucion me pika që mund të merret në farmaci pa recetë.

Continue Reading

Shëndeti

E pazakontë/ Veshka e derrit transplantohet tek njeriu, operacioni doli me sukses

Published

on

Është hera e parë që veshka e një derri nuk refuzohet nga trup i njeriut. Sipas mediave të huaja, eksperimenti i NYU Langone Health në New York është një hap i madh përpara në historinë e transplanteve. Një grua po mbahej artificialisht e gjallë me shenja të mosfunksionimit të veshkave, familja e së cilës u pajtua me eksperimentin para se të shkëpuste “mbështetjen e jetës”.

Kirurgët lidhën me sukses veshkën e rritur në një derr të rritur gjenetikisht me pacienten dhe organi filloi të funksionojë rregullisht. Një procedurë që mund të hapë dyert për ndërhyrje të reja dhe të kompensojë mungesën e tmerrshme të organeve njerëzore për transplantim.

“Ende ka shumë pyetje, por një gjë është e sigurt: veshka u mbajt për 54 orë . Pas tre ditësh ajo ishte akoma e lidhur me enët e gjakut, “Rezultatet e testit në veshkën e transplantuar u shfaqën normale.”-tha për Dr. Robert Montgomery, kirurg që drejtoi studimin.

“Veshka ka prodhuar sasinë e urinës që do të pritej nga një veshkë njerëzore e transplantuar dhe nuk kishte asnjë dëshmi të refuzimit të hershëm të fuqishëm, i cili ndodh me veshkat e derrave të pamodifikuara kur transplantohen në primatët jo-njerëzorë. E njëjta procedurë mund të miratohet edhe për organet e tjera, duke hapur kështu një kapitull i ri në kërkimin mjekësor të transplanteve.”- shtoi Montgomery.

Continue Reading

Aktuale