Connect with us

Kolumna

Zgjedhjet – festival apo shfaqje teatrale?

Published

on

Shkruan, Ditar KABASHI

Krahas gjallërisë që ofrojnë, muajt e verës njihen edhe për organizimet e festivaleve. Gjithandej lulëzojnë koncertet muzikore, ekspozitat e artit pamor dhe panairet e ndryshme. Bën vaki që në këta muaj të organizohen edhe zgjedhjet politike. Edhe këto janë festivale.

Po, pra, zgjedhjet janë garë e lirë, e pavarur, me mundësi të barabarta ku secili garues do t’i nënshtrohet vlerësimit të jurisë: votuesit. Gjersa të tjerat janë të natyrës artistike, sakaq del se zgjedhjet janë festival i demokracisë. E demokracia fuqizohet kur gjithçka në këtë organizim shkon për së mbari.

Megjithatë, fletëvotimi dhe kutia e votimit nuk janë tregues i mjaftueshëm për zgjedhjet. Pa mundësitë e barabarta në zgjedhje dhe pa garancitë e nevojshme se procesi do të kalojë i zhveshur nga ndërhyrjet dhe trysnitë, nuk mund të flitet për standarde të zgjedhjeve demokratike. Fundja, në kuptimin formal, zgjedhje ka pasur edhe në regjimet e mëparshme komuniste, ashtu siç ka edhe në regjimet autokratike të botës bashkëkohore.

Kujtojmë veprën monumentale “Ferma e Kafshëve” të George Orwell-it, ku Skulieri propagandonte zgjedhjen e Napolonit pa kundër kandidat në krye të Fermës: “Shokë, mos t’ju gënjejë mendja se të udhëheqësh është kënaqësi. Përkundrazi, është një përgjegjësi e madhe dhe e rëndë. Më shumë se kushdo tjetër, shoku Napolon e ka të tijën moton: të gjitha kafshët janë të barabarta. Me kënaqësi ai do t’ua kishte lënë barrën e marrjes së vendimeve. Por, shokë, mund të ndodhë që ju të merrni vendime të gabuara. Ç’u kuptuam pastaj?!”

***

Më 30 qershor 2019, Shqipëria votoi. Apo më saktë: votoi një pjesë e shtetasve shqiptarë.

Dalja e ulët në votime është një tipar faktik i disa vendeve të Ballkanit. Zgjedhje parlamentare, presidenciale, lokale, referendumet… Të gjitha format e mundshme të votimeve karakterizohen me numër relativisht të ulët të zgjedhësve.

Kësisoj, ndoshta për shkak që vetë demokracia në këto vende është në shkallë të ulët, që në frymëmarrjet e para ajo ka lindur e gjymtë: hapin historik të krijimit të pluralizmit duhej ta hidhnin protagonistët që një pjesë bukur të mirë të jetës së tyre e kanë çuar në shërbim të sistemit monist. Kur kësaj i shtohet edhe mungesa e edukimit të duhur mbi konceptet demokratike në shkolla e deri tek forumet partiake dhe organizatat joqeveritare, afërmendsh, qytetari nuk e fiton ndjesinë dhe as vetëdijen se ai është alfa e zhvillimit të demokracisë. Kështu, demokracia merr trajtën e një nocioni abstrakt, i përdorur në punime shkencore, analiza socio-politike, akte juridike dhe aq më shpesh në diskursin e përditshëm politik – fatkeqësisht – si i zhvlerësuar sa më s’ka.

Duke parë modelin e çoroditur të Shqipërisë, mund të ngrihet një paralele për Kosovën, e mbase edhe për vendet e tjera të rajonit. Ta zëmë, nëse ndonjëra apo disa nga partitë e mëdha do të bojkotonin zgjedhjet, siç ngjau në zgjedhjet e fundit në Shqipëri, me çfarë ngjyrash do pikturohej tabloja politike? Forcat politike që s’arrijnë ujdinë brenda mureve të Kuvendit, ku dhe si do të gjenin kurajën e konsensusit për çështjet vitale shtetërore? Mirë, mospjesëmarrja në organin ligjvënës nuk është fundi i botës, por si do të gjendej rrugëdalja e përfaqësimit të shtresës së popullsisë që mbështet programin e një subjekti të caktuar?

Përtej bojkotimit të planifikuar të zgjedhjeve nga një mori partish, klasa politike në Shqipëri duhet ta ketë parë (dhe ajo e Kosovës duhet të ketë nxjerrë mësim) se me politika të gabuara qytetarët braktisin atdheun dhe vendi zbrazet dukshëm duke u vërejtur mungesa e theksuar fizike e votuesve. Megjithëkëtë, ka edhe nga ata që s’lëvizin gjëkundi por janë të zhgënjyer aq sa nuk duan të dëgjojnë për zgjedhje. Të tillët kanë humbur besimin se mund të vijë një ndryshim i mirëfilltë nga kasta e politikanëve, pavarësisht taborit ideologjik. Kjo shtresë shpreh vullnetin e vet qytetar nëpërmjet rrezatimit të indiferencës ndaj çdo gjëje që iniciohet nga ana e pushtetarëve. Në sytë e tyre, gjithçka e nisur nga politikanët aktualë është një farsë që përditëson realitetin e hidhur të jetuar më parë.

***

Legjitimiteti i pushtetit në demokraci nuk mund të jetë i shkëputur nga dy komponentë bazikë: zgjedhjet e lira, demokratike, të barabarta, konkurruese e transparente si dhe garantimi i lirive dhe të drejtave të themelore.

Cenimi i procesit zgjedhor nuk ka të bëjë vetëm me problemin e përcaktimit të mazhorancës. Drejtpërsëdrejti ndërlidhet edhe me kategoritë moderne kushtetuese të të drejtave të njeriut si: liria e shprehjes, liria e asociimit, liria e lëvizjes, etj.

Zgjedhjet duhet të sjellin stabilitet social, siguri për të gjitha shtresat dhe respektim të vullnetit popullor të dalë nga kutitë e votimit. Rregullat e lojës duhen respektuar dhe nuk mund të ndryshohen në çdo moment. Të sfiduarit e njëri-tjetrit duhet bërë në suaza të kufijve të zgjedhjeve demokratike, të cilat janë garanci se nuk plas anarkia dhe nuk dëmtohet legjitimiteti. E kundërta sjell kaos dhe dhunë.

Shteti i së drejtës përcakton rregullat për mbarëvajtjen e ardhjes dhe largimit nga pushteti. Kur veprimet realizohen sipas rregullave, pavarësisht rezultatit zgjedhor, fituesit dhe humbësit kontribuojnë për demokracinë. Për këtë arsye, organizimi i zgjedhjeve duhet bërë në një konsensus paraprak, i cili nuk do të lejonte prodhimin e kontestimit të më pastajmë të tyre.

Se zgjedhjet mund të shpallen legale, është punë që kryhet fare lehtë kur kontrollon aparatin shtetëror. Me një vendim të institucionit kompetent mund të përligjen apo të shpallen të pavlefshme juridikisht zgjedhjet e organizuara në mënyrë të tillë. Bile, si akt i menderosur, ndodh të manipulohet numri i zgjedhësve ose “të votojnë” edhe ata që tashmë nuk janë të gjallë. Këso marifetesh nuk janë të huaja veçmas për opinionin e vendeve ballkanike. Pikërisht të tilla veprime i shndërrojnë zgjedhjet në një teatër me artistë plot.

Pushteti nuk është pronë e asnjë subjekti politik. Në thelbin e zhvillimeve politike dhe në frymën e demokracisë gjendet parimi i pashkruar që ardhja në pushtet ndërron dorë. Duhet lexuar mjaft me kujdes secilën risi të jetës publike.

Po, zgjedhjet janë festival. Por, jo edhe shfaqje teatrale

Continue Reading

Kolumna

“Shani” me votë ditën e zgjedhjeve, nëse nuk e bëni atë ditë, mos u “shani” asnjëherë!

Published

on

Shkruan: Hasim Memishi – Sopi, Aktor

“SHANI” ME VOTË!

Politikanët e marrin fuqinë nga populli me anë të votës, prandaj më mirë është të “shahemi” me votë!
Nesër, mos votoni ata që kanë kaluar nga “shiltet” në gucci!
Nesër ju jeni fuqia, prandaj duhet t’i ndëshkoni me votë!
Nesër, Ne ua japim pushtetin e tenderit, korrupsionit, manipulimit, ofendimit, nënçmimit, përçmimit e “shitpordhjes”
Mos votoni ata që kanë blerë diplomat;
Mos votoni arrogantët injorant!
Mos votoni keqpërdoruesit!
Mos votoni amatorët, abuzuesit!
Mos votoni ata që janë bërë milioner vetëm duke bërë selfi!
Shani ditën e zgjedhjeve, sepse atë ditë shajnë të mençurit!
Mos e shitni votën për një thes miell, për një punë në administratë, për një premtim bosh, për premtimet për BE me dekada të tëra!
“Shani” me votë nesër, nëse nuk e bëni nesër, mos u “shani” asnjëherë!

P.s: unë çekaç di t’ju thom, prap Ju e dini ma majr!

Continue Reading

Kolumna

Demiri: Inxhinierë e magjistra punojnë si kamerier, të paditurit bëjnë ligje…

Published

on

Shkruan: Osman DEMIRI

Që kur na lan si numra, partitë politike kanë bërë petulla për vete. Pse duhet të ketë numra, pse mos të jenë emri dhe mbiemri, dhe aq?! Pse nuk janë listat e hapura, me emër e mbiemër, por duhet që me numra të shtyejmë përpara të paditurit, analfabetët, matrapazët? Nëpër lista kam plot miq e shokë dhe njerëz të dëshmuar nga të gjitha partitë dhe të gjithë nacionalitet, që pa asnjë hezitim do t’i kisha rrethuar!

Njërin nga njëra parti, dy apo tre nga partia tjetër, duke e plotesuar mozaikun politik me njerëz të shquar, me njerëz të cilët nuk na turpërojnë dhe degradojnë në këtë mënyre! Janë mbushur listat me ushtarë partiak, me sllogane qesharake, koncepte patetike, përmbajtje mediokre.

Na e dëbuan rininë duke ua nënvlerësuar intelegjencën. Profesorë, inxhinierë e magjistra punojne si kamerier, kurse ata që memzi kanë kryer shkollën e mesme, me kostume e kollare bëjnë ligjin dhe sorollaten nëpër ministri e drejtori! Dhe prap numra, 20 apo 30 kandidat të dëshmuar, shtyejnë përpara 2 apo 3 të dështuar! Eshtë koha që t’na llogarisni si njerëz, JO SI NUMRA!

Continue Reading

Kolumna

Si ta përmirësojmë mirëqenien mendore

Published

on

Autore: Mr. sc. Sema Halili- Psikologe e Licencuar në Psikologjinë e Shëndetit Mental,Magjistre e Psikologjisë Klinike, Gestalt Psikoterapeute e Licencuar nga EAGT/Trajnere, EMI Practioner dhe Psikotraumatologe.

Shëndet i mirë mendor nuk është diçka që ju keni por është ajo që bëni. Që të jeni me shëndet të mirë mendor ju duhet ta vlerësoni dhe pranoni vetveten. Kjo do të thotë që:

• Ju respektoni dhe kujdeseni për veten tuaj. Ju e doni vetën, nuk e urreni. Ju kujdeseni për shëndetin tuaj fizik
• E parashihni vetën si person me vlerë sipas drejtës tuaj. Nuk keni nevojë ta meritoni të drejtën e ekzistencës. Ju ekzistoni, prandaj keni të drejtë për ekzistim.
• Gjykoni veten sipas standardeve të arsyeshme. Mos e detyroni veten me qëllim të pamundshme, si për shembull “Unë duhet të jem i përsosur në çdo veprim”, dhe mos e dënoni vetën nëse nuk ia arrini.

Nëse ju nuk e pranoni dhe vlerësoni vetën, gjithmonë do të frikësoheni se njerëzit tjerë nuk ju pranojnë. Që t’i ndaloni njerëzit të shohin se sa të papranueshëm jeni, ju shkëputeni nga ata, kështu që mbeteni gjithmonë të frikësuar dhe të vetmuar. Nëse ju e vlerësoni vetën nuk pritni për mospranimin e njerëzve tjerë. Nuk frikësoheni nga njerëzit e tjerë. Ju mund të jeni mendje hapur kështu që të kënaqeni me marrëdhënie të mira njerëzore. Nëse e pranoni dhe e vlerësoni vetveten, ju jeni në gjendje të ndjeheni të qetë dhe të kënaqeni pa ndjenjë faji. Kur ballafaqoheni me probleme ju e dini që pa marrë parasysh sa e vështirë është situata juaj, ju mund ta përballoni. Si e parashohim vetën është e rëndësishme për çdo vendim të marrë.

Njerëzit të cilët e pranojnë dhe vlerësojnë vetveten e përballojnë jetën.Ne vuajmë nga shqetësimet mentale, nëse nuk e pranojmë dhe vlerësojmë vetën. Këto mendime zakonisht vijnë qysh nga fëmijëria kur ne kemi vendosur se nuk jemi të mirë dhe të papranueshëm, përndryshe familja jonë nuk do të na kishte trajtuar në atë mënyrë. Kjo e bën shumë të vështirë për ne t’i përballojmë vështirësitë dhe fatkeqësitë që hasim.

Të gjithë ne rritemi me ide të caktuara se kush jemi, cila ishte dhe çka do të jetë jeta jonë dhe se çfarë është bota. Këto ide burojnë nga përvojat e kaluara dhe nga ajo se dy njerëz kur nuk mund t’i kenë përvojat e njëjta, dy njerëz kurrë nuk mund t’i shohin gjërat pikërisht në të njëjtën mënyrë. Idetë tona nuk janë aq të sakta se çka është duke ndodhur rreth nesh, por supozime apo teori të caktuara se çka ndodhë. Nëse ne rritemi duke besuar se bota është ajo se si e shohim. Ne pastaj tronditemi shumë kur mësojmë se gjërat nuk janë ashtu si kemi menduar dhe mendimet e mëparshme kanë qenë të gabueshme.

Kurdo që hasim në fatkeqësi të papritur, kur ndodhin mosmarrëveshje serioze ne zbulojmë se jeta jonë nuk është ajo çka kemi menduar por çka jeta është në të vërtet. Ne ndoshta kemi menduar se do ta kalojmë jetën me një person të veçantë, por ky person shkon nga ne, apo vdes. Ndoshta ne jemi rritur duke besuar se nëse sillemi mirë asgjë e keqe nuk do të ndodhë, prapëseprapë ndodh.

Kurdo që kuptojmë se kemi bërë gabim të madh, ne fillojmë të dyshojmë për çdo vendim që kemi marrë. Atëherë fillojmë të ndjehemi shumë të dobët. Ndjehemi sikurse jemi duke u shkatërruar, copëtuar, duke u zhdukur. Nëse ne e vlerësojmë dhe pranojmë vetveten, ne kemi siguri në vetën tonë edhe nëse jemi të frikësuar ne e sigurojmë vetën se kjo ndjenjë do të kalojë dhe se mund t’i përballojmë vështirësitë dhe çfarëdo që vjen. Nëse ne nuk e vlerësojmë vetën tonë dhe nuk ndjehemi pozitiv atëherë pason ndjenja e shkatërrimit personal.

Ne ndjehemi të fshirë dhe të zhdukur si pikë e ujit në oqean. Kjo na bënë shumë të tmerruar.
Çdoherë kur frikësohemi se do të shkatërrohemi, ne duhet të gjejmë mbrojtje për ta mbajtur vetën. Sa më keq që ndjehemi për vetën më vështirë e kemi të gjejmë mbrojtje.
Mënyrat e mbrojtjes përfshijnë:
• dëmtimin e trupit tonë duke shkaktuar plagë ose duke mos ngrënë,
• fajësimi i vetës dhe depresioni,
• duke gjetur shkakun e frikës tonë në rrethin tonë dhe të frikohemi të dalim jashtë,
• duke bërë punë më shumë e më shumë,
• duke u mbyllur në botën tonë të brendshme dhe duke heq dorë gjejmë kuptim për botën rreth nesh si njerëzit tjerë.

Si zëvendësim, së shpejti pa vetëdije gjejmë një mbrojtje se si e shohim vetveten dhe botën tonë. Për shembull nëse ne jemi të mësuar ta fajësojmë vetveten për çdo gjë që shkon keq, atëherë e fajësojmë vetveten për atë fatkeqësi që ndodhë.

Shqetësimet mendore nuk ndodhin çdoherë. Megjithatë, nëse ne nuk e vlerësojmë dhe pranojmë veten kjo do të siguron shqetësim mendor kur jeta është e vështirë. Nëse ne ndjehemi pozitiv për veten tonë dhe nëse e humbin dikë, do të ndjehemi të pikëlluar por jo në depresion. Kur dikush na trajton keq ne ndjehemi të zemëruar por jo fajtor që jemi të zemëruar. Kur diçka ose dikush na kërcënohet, ne frikësohemi por jo të shkatërrohemi, sepse ne kujdesemi dhe e mbrojmë vetveten. Shkaktarët e shqetësimeve mendore nuk janë humbja, skamja,sëmundja ose njerëzit që na trajtojnë keq. Është mënyra se si e interpretojmë humbjen, skamjen, sëmundjen ose faktin se si njerëzit tjerë na trajtojnë keq.

Duke i interpretuar gjërat në mënyrë që e bënë vuajtjen të pashmangshme shumë njerëz heqin dorë nga vetvetja. Nëse ne e shohim veten si të keq dhe të papranuar dhe besojmë që jetojmë në “një botë” ku të mirat shpërblehen dhe të këqijat dënohen atëherë, kur ndodhë ndonjë fatkeqësi ne e interpretojmë këtë si dënim për të këqijat tona. Nëse e shohim vetveten si të parëndësishëm dhe të pavlefshëm kur na ndodhë ndonjë gjë e lumtur ne i themi vetvetes “unë nuk duhet të jem e lumtur”. Nëse frikësohemi nga njerëzit tjerë dhe ata na trajtojnë keq, ndjehemi se ne nuk kemi të drejtë ta mbrojmë vetveten. Kur ne ndjehemi të shëmtuar dhe të padashur ne kemi nevojë të madhe për njerëz përreth nesh, ne e fshehim zemërimin. Kur i lejojmë njerëzit e tjerë të na shkelin sepse nuk mund ta tregojmë dëshpërimin nga frika që ata do të na pranojnë. Nëse ne besojmë se është e pamundshme t’i ndalojmë zhgënjimet dhe çdo gjë të keqësohet ne nuk veprojmë asgjë ta përmirësojmë jetën tonë por ne atëherë vetëm vuajmë dhe i dorëyohemi kësaj ndjenje.

Nëse ndjehem mentalisht i/e thyer, çka mund të më ndihmojë?

Pranoni se mund të ndryshoni. Askush nuk mbetet i njëjtë, kështu që ndryshoni për të mirë. Ndryshimi më i madh që mund ta bëni është ta pranoni dhe vlerësoni vetveten. Nëse e kaloni shumicën e jetës tuaj duke besuar se ju jeni të papranueshëm dhe me pak vlerë është vështirë të ndryshoheni sepse të gjitha idetë dhe mënyrat e sjelljeve bazohen në atë besim. Qëllimi është që t’ i thoni vetvetes: “Unë nuk e vlerësoj veten shumë por tash e mbas unë do të sillem si shoku/qja më e mirë për vetveten. Unë do sillem mirë ndaj vetvetes, kujdesem për vetveten dhe nuk do ta kritikojë ose ulë poshtë veten time”. Duke u sjell me vetën si shoku/qja më e ngushtë, kjo do të ju bëjë shokun/qen më të mirë të vetës. Ju duhet të jeni të kujdesshëm se si flitni me vetën. Dëgjoni zërin tuaj të brendshëm. I shkruani gjërat që ju lëndojnë, gjërat kritike që ju thotë zëri juaj dhe pastaj mendoni për t’i thënë vetës gjëra më të dashura dhe inkurajuese.

Continue Reading

Aktuale